Vooraankondiging, van een mooie uitgave van het Concertgebouworkest:
http://www.concertgebouworkest.nl/page.ocl?pageID=38&nieuws=417
Vergezichten en close-ups door Christiaan Weijts
maandag 7 december 2009
vrijdag 4 december 2009
Tussen Dante en Dirk
[column De Groene Amsterdammer, twee weken terug]
Zo zo, dus Dirk Scheringa gaat Een Boek Schrijven. De bestseller top 60 laat zien dat het lezerspubliek in elk geval genereus is voor mensen van zijn slag: ex-bordeelhouders, gevallen politici, gewezen prostituees, voetbalbondscoaches, dieettrutten, loverboyslachtoffers… allemaal hebben ze op een kwade dag besloten Een Boek Te Schrijven. En met dat Boek mogen ze dan naast Matthijs van Nieuwkerk komen zitten om te vertellen waarom ze het geschreven hebben.
Als afrekening. Als therapie. Als genoegdoening. Als ultieme poging om te zeggen waar het op staat. Als een zoektocht. Als middel om er toch mee om te kunnen gaan. Als manier om zegmaar mijn kant van het hele gebeuren duidelijk te maken naar de buitenwereld toe.
De aankondiging van Scheringa klonk nogal dreigend en zo was die waarschijnlijk ook bedoeld. Als jullie mijn bank kapot maken, nou, dan Schrijf ik Een Boek! Het was aandoenlijk, en ik moest er stiekem een beetje om grinniken, om te zien hoeveel waarde zo’n simpele middenstanderziel kennelijk hecht aan het geschreven woord.
Alsof Een Boek alles kan goedmaken, alsof Een Boek uiteindelijk altijd het laatste woord is. Die visie komt vast door zijn Bijbelopvoeding. Of door het Boek van Sinterklaas dat in zijn kindertijd altijd als een dreigend noodlot boven het kleine Dirkje heeft gehangen.
Meer mensen denken zo over boeken. Het eerste wat door Ella Vogelaar heen schoot toen ze hoorde dat ze ontslagen ging worden was, zo vertelde ze nadien: ‘Dat dagboek blijft niet geheim!’ Samen met haar man hield Ella namelijk een dagboekje bij van haar tijd als minister, en dit werd de ruwe kopij voor Twintig maanden knettergek.
Ook zij reageerde met dezelfde reflex als Scheringa: oké, ik kapotgemaakt? Nou, dan sla ik terug, en Schrijf ik Een Boek! Wraak als inspiratiebron. Waarom ook niet? Schreef Dante zijn Divina Commedia niet in ballingschap, met het oogmerk om terug te mogen keren in Florence? En Ovidius, die schreef de Tristia toch verbannen in Tomis, om weer in de gunst van de keizer te komen? De profundis van Oscar Wilde, is geschreven in de gevangenis! Arthur Rimbaud componeerde Une saison en enfer opgesloten in z’n moeders tuinhuisje, na de breuk met Paul Verlaine, die hem in Brussel overhoop had proberen te schieten. En Multatuli - het pseudoniem komt niet voor niets uit Ovidius’ Tristia -, onze eigen Multatuli! Schreef de Max Havelaar in een paar weken tijd in Brussel, een tour de force gestookt op een brandstof van ressentiment, verontwaardiging, wraak, woede.
Voeg daar de complete bibliotheek bij van boeken die geschreven zijn onder het juk van een religie of een dictatuur, en het lijkt zonneklaar dat een underdogpositie de sine qua non is voor monumentale fictie.
Oké, tot zover de argumenten waarom Scheringa’s Boek onverhoopt nog best goed zou kunnen worden. Er zijn echter zwaarwegende verschillen tussen Dante en Dirk, evengoed als tussen Eduard en Ella. Dante, Rimbaud, Wilde en Douwes Dekker schreven allemaal al voordat hun noodlot toesloeg. De literaire verbeelding was dus het vanzelfsprekende slagveld voor hun zielstrijd.
Je zou kunnen zeggen dat hun penibele situaties ze alleen maar gedwongen hebben om nog meer meesterschap aan de dag te leggen.
Ik geloof niet dat meneer Scheringa ooit iets anders geschreven heeft dan de kleine lettertjes onder zijn woekerpolissen. De kans bestaat dat Dirks Boek geen literaire hoogvlieger gaat zijn, maar een eendimensionaal, rancuneus, door een gesjeesde journalist (‘ghostwriter’) opgelapt schotschrift. Dat weet Scheringa, en dat zal hem worst wezen. Ook de lezers zal het worst wezen, net als de boekenkioskinkopers, de bladen, de tv-programma’s en de uitgevers. Het zal ze allemaal een rotzorg zijn hoe beroerd Dirks Boek is, als ze er maar geld mee binnen kunnen halen.
En dat kunnen ze. ’s Avonds bij Pauw en Witteman kon Scheringa al melden dat hij aanbiedingen had van drie uitgevers. Slim, gehaaid; zelfs met de strop rond z’n nek blijft Scheringa marketing voeren. De volgende dag hebben alle andere uitgevers natuurlijk gebeld, en die laat hij nu tegen elkaar opbieden, cirkelen rond het grote Dirk Scheringa Boek als meeuwen rond een homp brood.
In maart van dit jaar verscheen de autobiografie van Scheringa’s vroegere zakenpartner Gerrit Zalm: De romantische boekhouder. Hoe gaat Dirks Boek heten? De creatieve boekhouder? De woekeraar uit Wognum? O, wat hoop ik dat Dante gelijk had met zijn visioen van de Hel, waarin de woekeraars, oplichters en bedriegers in de binnenste cirkels hun eeuwige martelingen ondergaan.
Maar dat is fictie, en we leven niet meer in de tijd van Dante. In de werkelijkheid van nu wordt iemand die onnozele proleten uitbuit om auto’s en keukens te kopen op de pof, door een voetbalstadion vol met diezelfde onnozele proleten toegezongen als held.
Misschien moet Dirk Scheringa maar alvast een plaatsje vrijmaken in een van zijn huizen, voor de NS-Publieksprijs.
Zo zo, dus Dirk Scheringa gaat Een Boek Schrijven. De bestseller top 60 laat zien dat het lezerspubliek in elk geval genereus is voor mensen van zijn slag: ex-bordeelhouders, gevallen politici, gewezen prostituees, voetbalbondscoaches, dieettrutten, loverboyslachtoffers… allemaal hebben ze op een kwade dag besloten Een Boek Te Schrijven. En met dat Boek mogen ze dan naast Matthijs van Nieuwkerk komen zitten om te vertellen waarom ze het geschreven hebben.
Als afrekening. Als therapie. Als genoegdoening. Als ultieme poging om te zeggen waar het op staat. Als een zoektocht. Als middel om er toch mee om te kunnen gaan. Als manier om zegmaar mijn kant van het hele gebeuren duidelijk te maken naar de buitenwereld toe.
De aankondiging van Scheringa klonk nogal dreigend en zo was die waarschijnlijk ook bedoeld. Als jullie mijn bank kapot maken, nou, dan Schrijf ik Een Boek! Het was aandoenlijk, en ik moest er stiekem een beetje om grinniken, om te zien hoeveel waarde zo’n simpele middenstanderziel kennelijk hecht aan het geschreven woord.
Alsof Een Boek alles kan goedmaken, alsof Een Boek uiteindelijk altijd het laatste woord is. Die visie komt vast door zijn Bijbelopvoeding. Of door het Boek van Sinterklaas dat in zijn kindertijd altijd als een dreigend noodlot boven het kleine Dirkje heeft gehangen.
Meer mensen denken zo over boeken. Het eerste wat door Ella Vogelaar heen schoot toen ze hoorde dat ze ontslagen ging worden was, zo vertelde ze nadien: ‘Dat dagboek blijft niet geheim!’ Samen met haar man hield Ella namelijk een dagboekje bij van haar tijd als minister, en dit werd de ruwe kopij voor Twintig maanden knettergek.
Ook zij reageerde met dezelfde reflex als Scheringa: oké, ik kapotgemaakt? Nou, dan sla ik terug, en Schrijf ik Een Boek! Wraak als inspiratiebron. Waarom ook niet? Schreef Dante zijn Divina Commedia niet in ballingschap, met het oogmerk om terug te mogen keren in Florence? En Ovidius, die schreef de Tristia toch verbannen in Tomis, om weer in de gunst van de keizer te komen? De profundis van Oscar Wilde, is geschreven in de gevangenis! Arthur Rimbaud componeerde Une saison en enfer opgesloten in z’n moeders tuinhuisje, na de breuk met Paul Verlaine, die hem in Brussel overhoop had proberen te schieten. En Multatuli - het pseudoniem komt niet voor niets uit Ovidius’ Tristia -, onze eigen Multatuli! Schreef de Max Havelaar in een paar weken tijd in Brussel, een tour de force gestookt op een brandstof van ressentiment, verontwaardiging, wraak, woede.
Voeg daar de complete bibliotheek bij van boeken die geschreven zijn onder het juk van een religie of een dictatuur, en het lijkt zonneklaar dat een underdogpositie de sine qua non is voor monumentale fictie.
Oké, tot zover de argumenten waarom Scheringa’s Boek onverhoopt nog best goed zou kunnen worden. Er zijn echter zwaarwegende verschillen tussen Dante en Dirk, evengoed als tussen Eduard en Ella. Dante, Rimbaud, Wilde en Douwes Dekker schreven allemaal al voordat hun noodlot toesloeg. De literaire verbeelding was dus het vanzelfsprekende slagveld voor hun zielstrijd.
Je zou kunnen zeggen dat hun penibele situaties ze alleen maar gedwongen hebben om nog meer meesterschap aan de dag te leggen.
Ik geloof niet dat meneer Scheringa ooit iets anders geschreven heeft dan de kleine lettertjes onder zijn woekerpolissen. De kans bestaat dat Dirks Boek geen literaire hoogvlieger gaat zijn, maar een eendimensionaal, rancuneus, door een gesjeesde journalist (‘ghostwriter’) opgelapt schotschrift. Dat weet Scheringa, en dat zal hem worst wezen. Ook de lezers zal het worst wezen, net als de boekenkioskinkopers, de bladen, de tv-programma’s en de uitgevers. Het zal ze allemaal een rotzorg zijn hoe beroerd Dirks Boek is, als ze er maar geld mee binnen kunnen halen.
En dat kunnen ze. ’s Avonds bij Pauw en Witteman kon Scheringa al melden dat hij aanbiedingen had van drie uitgevers. Slim, gehaaid; zelfs met de strop rond z’n nek blijft Scheringa marketing voeren. De volgende dag hebben alle andere uitgevers natuurlijk gebeld, en die laat hij nu tegen elkaar opbieden, cirkelen rond het grote Dirk Scheringa Boek als meeuwen rond een homp brood.
In maart van dit jaar verscheen de autobiografie van Scheringa’s vroegere zakenpartner Gerrit Zalm: De romantische boekhouder. Hoe gaat Dirks Boek heten? De creatieve boekhouder? De woekeraar uit Wognum? O, wat hoop ik dat Dante gelijk had met zijn visioen van de Hel, waarin de woekeraars, oplichters en bedriegers in de binnenste cirkels hun eeuwige martelingen ondergaan.
Maar dat is fictie, en we leven niet meer in de tijd van Dante. In de werkelijkheid van nu wordt iemand die onnozele proleten uitbuit om auto’s en keukens te kopen op de pof, door een voetbalstadion vol met diezelfde onnozele proleten toegezongen als held.
Misschien moet Dirk Scheringa maar alvast een plaatsje vrijmaken in een van zijn huizen, voor de NS-Publieksprijs.
donderdag 26 november 2009
Bonuskastjes
Toen de mobiele telefoon onmisbaar werd, waren er mensen die zich zorgen maakten over onze privacy. Al die data - wie belt wie en wanneer - wordt die niet opgeslagen? Welnee, antwoordde de industrie, en zeker niet doorgegeven aan de politie. Gaat u maar lekker slapen.
Even later was er paniek over internetverkeer. Wát?! Kan mijn provider zien welke sites ik besurf? Ja, maar daar doen we niks mee. Welterusten.
Vijftien jaar later weten we wel beter. Justitie heeft vrij inzage in ons surf- en belgedrag, waarvan elke actie netjes wordt opgeslagen. In de nabije toekomst krijgen alle auto’s een kastje dat registreert waar ze rijden, zodat de bestuurders daarvoor kunnen betalen. En de privacy? O, die is prima geregeld. Zelfs heffingssceptici heb ik horen zeggen dat ze er wel op vertrouwen dat de ritgegevens niet in handen van justitie komen.
Slaap lekker. Ons land plaatst dagelijks 2254 telefoontaps, meer dan welk land ter wereld. Ons land legt een database aan van alle vingerafdrukken, via de paspoorten, waar justitie ongeremd in mag rondneuzen. Een autokastje dat precies bijhoudt wie waar is op welk moment, dat is de natte droom van justitieminister Hirsch Ballin (CDA). Ik denk zelfs dat Hirsch Ballin stiekem de ghostwriter is voor zijn fractiegenoot Eurlings (Verkeer).
Uit de recente Nederlandse geschiedenis leren we dat als iets technisch mogelijk is, dit vroeg of laat ingezet wordt. Geen database blijft uit handen van justitie. Wat me telkens verbaast is de sluipende manier waarop overheidsspionage ons dagelijks leven binnensijpelt. Nog vóór ik het in de krant heb kunnen lezen, moet ik op Schiphol al door een full-body-scanner als ik naar Londen vlieg.
Zo zal de data uit onze kilometerkastjes op een dag ineens gekoppeld zijn aan politieregisters. Besef wel: we hebben het hier niet over een bonuskaart die bijhoudt hoeveel pakjes chocomel je koopt.
Ons land krijgt een geavanceerd systeem van bonuskastjes die de verplaatsingen van bijna alle burgers tot op de meter nauwkeurig vastleggen.
Op zo’n land zou de Stasi jaloers zijn.
vrijdag 20 november 2009
Twee Vlaamse radiointerviews
Op de dag dat in Brussel een Europese president werd gekozen, ben ik - per automobiel - naar het Vrt-gebouw in Brussel gereden. Twee interviews: een in het programma Mezzo:
http://www.radio1.be/programmas/mezzo/dansen-met-je-pen-op-papier-christiaan-weijts
(Vanmiddag uitgezonden)
http://www.radio1.be/programmas/mezzo/dansen-met-je-pen-op-papier-christiaan-weijts
(Vanmiddag uitgezonden)
En eentje live, bij radio Klara:
Moreel appèl
Zullen die inburgeringcursussen dan eindelijk gaan volstromen? Minister Eberhard van der Laan (Integratie, PvdA) heeft, een jaar na zijn benoeming, zijn Integratienota af.
Van een afstandje lijkt die stevig. ‘Nieuwe Nederlanders’ moeten nadrukkelijker voor ons land kiezen en een ‘extra inspanning’ verrichten. Dat werd tijd: al jarenlang weigeren allochtonen op taalcursus te komen, en door gemeenten aangestelde docenten zitten zonder werk.
Precies een jaar geleden was er nog bonje tussen gemeentes, taalcentra en ministerie over wie hier de rekening voor ging betalen. Goed, dat waren de puinhopen van Paars, gevolgd door die van Hilbrand Nawijn, Rita Verdonk en Ella Vogelaar. Ja, ’t zijn altijd weer aparte typetjes die ze die portefeuille geven. Maar nu is er Eberhard met de IJzeren Hand.
Noch vóór dinsdag middernacht verdween mijn optimisme. Van der Laans slogans slaan namelijk niet neer in beleid. Die taallessen – toch de ‘extra inspanning’ bij uitstek - zijn nog steeds niet verplicht. Bij Pauw & Witteman beweerde de minister dat hij alleen ‘een moreel appèl’ kon doen aan de Nieuwe Nederlanders.
Ja, hij zou wel willen, maar van Europa ‘mag je mensen niet verplichten.’
Mogen we dus straks bij het Europese Hof gaan protesteren tegen het rekeningrijden?
Maar stel dat Van der Laan gelijk heeft, waarom verzint hij daar dan niets op? Een leuke bonus die de Nieuwe Nederlander misloopt als hij niet op taalcursus komt?
Ook met Van der Laan blijft het integratiebeleid een druilerig gedrocht dat bezwijkt aan exact datgene waar het al dertig jaar aan bezwijkt: vrijblijvendheid.
De Integratienota ademt een sfeer van harde aanpak, doortastendheid, maar zet dat nergens om in concrete sancties. Nog steeds hangt het welslagen af van de welwillendheid van wie komt integreren. ‘Een morele verplichting tot extra inspanning’, heet dat in de Integratiebrief. Die zinsnede vat het goed samen. Op het oog lijkt dat stevige taal, maar bij tweede lezing besef je dat ‘morele’ juist elke ‘verplichting’ ontkracht.
Dit is geen beleid, dit is zweverige ethiek.
Deed de Belastingdienst ook maar een ‘moreel appèl’ op ons.
maandag 9 november 2009
maandag 2 november 2009
Eerste persreacties op De etaleur
Een paar weken na verschijning zijn de eerste recensies van De etaleur verschenen. Zoals altijd hebben de Vlamingen het 't beste begrepen en waren ze er 't vlotst bij.
Zo spreekt Knack van 'een prachtig, gelaagd boek'.
De Morgen noemt het boek 'een schitterende reverie' en 'een zwierig vehaal, dat absoluut geen gelegenheidsindruk nalaat.'
En dan is er nog Humo dat vier-en-een-halve ster uitdeelt en besluit: 'En de lezer laat zich, overweldigd door zoveel pirouettes, meermaals en met plezier bij het ootje nemen.'
In Nederland toonde de Volkskrant zich daarentegen, als altijd, wat zuinigjes in de nauwelijks meer existente boekenbijlage, met twee sterren onder een korte bespreking die de auteur 'een rake beschouwer van het moderne leven' noemt.
Update:
Hadden wij het over de Vlamingen en hun betere boekenbijlagen? Vandaag prijst De Standaard der Letteren de novelle aan als aanrader van de week: "Christiaan Weijts' vorige roman maakt kans om de Ako Literatuurprijs te winnen. Zijn nieuwe, De etaleur, is nog beter."
In Nederland toonde de Volkskrant zich daarentegen, als altijd, wat zuinigjes in de nauwelijks meer existente boekenbijlage, met twee sterren onder een korte bespreking die de auteur 'een rake beschouwer van het moderne leven' noemt.
Update:
Hadden wij het over de Vlamingen en hun betere boekenbijlagen? Vandaag prijst De Standaard der Letteren de novelle aan als aanrader van de week: "Christiaan Weijts' vorige roman maakt kans om de Ako Literatuurprijs te winnen. Zijn nieuwe, De etaleur, is nog beter."
Abonneren op:
Posts (Atom)