Arme Eimert

Omdat ik gehoord had dat Defensieminister Eimert van Middelkoop (CU) een flinke smak op het ijs had gemaakt, schakelde ik dinsdag live naar het vragenuurtje. Het zag er akelig uit: flinke jaap op z’n wang, rechterarm in mitella.

Het bleek nog maar het begin van een diepere val, die mij inmiddels onvermijdelijk lijkt.

De Tweede Kamer confronteerde hem met zijn uitspraken in De Telegraaf: “De nieuwe Amerikaanse president Obama kan me tien keer bellen, maar onze missie in Oeroezgan stopt augustus 2010. We gaan ook niet naar een ander gebied.”

Maar volgens premier Balkenende en Buitenlandminister Verhagen zal een telefoontje van Obama weldegelijk een nieuw ‘weegmoment’ zijn. Fout één: zondigen tegen het principe dat het kabinet met één mond spreekt.

In het vragenuur zette hij dit recht: hij had “geen interview gegeven, laat staan geautoriseerd.” Een verbijsterend antwoord, waarop VVD’er Arend-Jan Boekenstijn terecht vroeg: waarom heeft hij dat niet meteen rechtgezet? De minister had nog overwogen “een ingezonden brieven te schrijven”, maar was blij dat hij dit in de Kamer kon rechtzetten.

’s Avonds bleek dat hij gelogen had: het interview was weldegelijk door Defensie geaccordeerd. Fout twee: zondigen tegen de vertrouwensregel, en de Kamer voorliegen. Zijn dilemma was duidelijk: óf fout één toegeven, óf de interviewuitspraken terugnemen. Een keuze tussen gezichtsverlies en gezichtsverlies, zeker na al zijn eerdere mediablunders. Dus koos hij voor de leugen.

Toen kwam fout drie.

Hij verklaarde zich “per ongeluk” vergist te hebben. Per ongeluk? Minstens vijf keer ontkende hij het interview in krachtige bewoording. Hij fingeerde er zelfs een verhaal omheen over een voorgenomen ingezonden brief. Allemaal per ongeluk. Eimert van Middelkoop is als de pseudologia phantasticapatiënt die de ene leugen met een volgende probeert te bedekken en zo verstrikt raakt in een web zonder uitweg.

Glad ijs, scheve schaats: door de mitella laat hij zelfs geen ruimte voor originele grappen over zijn gestuntel.

Arme Eimert. Wil het kabinet nog geloofwaardig zijn, dan zal hij moeten aftreden, nog vóór hij één telefoontje van Obama kan krijgen.

Homerus, Dante, Vondel en...

http://www.christiaanweijts.nl/VOK-20090109-03020006.pdf

Piet Calis is de man die velen van u kennen van zijn literatuurgeschiedenissen. In de Volkskrant van afgelopen vrijdag getuigt hij dan ook van een scherp inzicht, bij de keuze van zijn top 5 uit de wereldliteratuur.

Hoewel ik de bescheidenheid die schrijvers eigen is daarmee misschien geweld aan doe, kan ik het toch niet nalaten er op deze plaats even naar te linken.

IJs en weder dienende

Stel dat de Europese Unie akkoord gaat met het plan van minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) en zijn Deens collega om een EU-missie naar de grens van Gaza en Egypte te sturen, om toe te zien dat er geen raketten meer worden ingevoerd, wat gaat er dan gebeuren?

Voorlopig helemaal niets, want vandaag hebben alle ambtenaren van Verhagens ministerie na de lunch ijsvrij.

Ik vind dat wel een sportief gebaar: sorry mensen, die bloedbaden zijn natuurlijk onplezierig, maar zo vaak vriest het niet, dus wij zijn aan het schaatsen.

Voor een spoeddebat over Gaza was geen Kamermeerderheid te vinden die er voor voelde om vervroegd van vakantie terug te komen. Dat kerstreces is dan ook wel erg karig - van 19 december tot 12 januari. Gelukkig staan dadelijk de krokussen in bloei, en kan de boel van 20 februari tot 2 maart plat. Dan het meireces, 24 april tot 11 mei. En van 3 juli tot 31 augustus eindelijk bijkomen. Tussentijds geopend, ijs en weder diende uiteraard.

Met zo weinig vrije dagen is het begrijpelijk dat het kabinet met scheve ogen naar onderwijzers kijkt en oproept hun ongehoord lange vakanties in te krimpen. En terwijl scholen nu zeggen geen ijsvrij meer te kunnen geven, omdat anders de 1040-urennorm niet gehaald wordt, zullen wereldleiders vergeefs naar Holland bellen.

“Mister Verhagen? No, he can’t come to the phone right now. He is having koek and zopie at the Oostvaardersplassen.”

Prachtig gebaar. Als de wereld in brand staat, is het wijsheid om op oer-Hollandse tradities terug te vallen. Zelfs onze kroonprins heeft het zijn Argentijnse vrouw geleerd. Schaatsen verbroedert alle rangen, standen en nationaliteiten.

Het Palestijnse conflict is grotendeels te wijten aan het gebrek aan vorst in die streken. Hoor je ooit over oorlogen in Scandinavië of Zwitserland? Als Israël eens kon zien tot wat voor vreedzame wintertaferelen twaalf centimeter bevroren water kan leiden, dan leggen ze de wapens onmiddellijk neer.

“But Mister Olmert, erwtensoep is the road map for peace!”

Het ambtelijke ijsvrij is een diplomatiek vredesoffensief.

Nu ook in het Sloveens

Roman jasno odseva sedanji čas!
Zie:

http://www.emka.si/artikel/366220/Cl-285b

Lijstjestijd

Begin december benaderen allerlei bladen mij altijd met de vraag wat de beste boeken van het jaar waren. “De onvermijdelijke lijstjes, hè?” zucht de bladenredacteur dan, alsof lijstjes zoiets zijn als files. Om mij overstag te krijgen klinkt het doorgaans: “We drukken er uw foto bij af. En de titels van uw boeken. Kan nooit kwaad, zo vlak voor de kerst, toch?”

Niks kerstgedachte, niks vrede op aarde, maar een dwingend appèl op mijn ijdelheid en hebzucht. Die uiteraard meteen akkoord gaan. Bovendien: ik heb liever dat ze een Deskundige Autoriteit vragen, dan dat ze het lijstje te grabbel gooien op een internetverkiezing. Want wat krijg je dan? Swaffelen als woord van het jaar, en Ella Vogelaar Zwijgt als politiek moment van het jaar.

Overeenkomst: beiden waren het stemadvies van GeenStijl. De site verdient alle lof voor wat ze met deze actie gniffelend aantonen: hoe onzinnig en manipuleerbaar internetverkiezingen zijn, en wat een slaafs stemvee de eigen achterban is.

Twee jaar geleden verkoos Time tot Person of the Year: ‘You’. Bedoeld was de you uit YouTube die een revolte tegen alle autoriteiten kwam brengen, de digitale ruimte democratiseerde en al die andere onhoudbaar gebleken claims.

2008 was het jaar dat deze you van zijn sokkel viel. Een kleine greep uit de brokstukken. Rita Verdonks Wikipedia-achtige site waarop burgers politiek mochten bedrijven werd, net als haar hele beweging, een hilarische farce. Niet eerder werden zoveel werknemers ontslagen door wat ze naïef publiceerden op Hyves of Facebook. Internetverkiezingen bleken te falen.

2009 zal het jaar zijn van de herwaardering van autoriteiten, kwaliteitsmedia, kundige politici en onderwijzers. De crisistijd zal helpen het kaf van het koren te scheiden. Populisten blijken dan immers niet de kennis en het leiderschap te bezitten die nodig zijn. Het besef zal dagen dat vooral sterke leraren nog toekomstige zonneschijn kunnen waarborgen. De recessie zal een Umwertung aller Werte brengen, nu de oude, op materialisme gestoelde waarden wankelen.
Het zal ­- en zo eindig ik toch nog met een blijde kerstboodschap - over zijn met het swaffelen.

Suspense en anticlimax

Geert Wilders en Ehsan Jami zijn sterke regisseurs. Niet van hun filmpjes, maar van de berichtgeving eromheen, die veel spannender was. Ze hanteerden daarvoor dezelfde techniek: suggereren dat in de film weleens een Koran (‘de islamitische Mein Kampf’) verscheurd of verbrand kan gaan worden (Wilders), een tekenfilm aankondigen waarin de profeet een meisje van negen verkracht, schetsen ervoor laten zien met hakenkruizen, de première beramen op de verjaardag van Hitler (Jami), en dan, als iedereen met bonkend hart, ingehouden adem en samengeknepen billen zit te wachten, tevoorschijn komen met een onschuldig, secuur binnen de grenzen getemd filmpje vol meligheid (Jami) en montage (Wilders).

Een langgerekt suspense gevolgd door een abrupte anticlimax: dat is de formule voor de films die Wilders en Jami eigenlijk, als vaardige regisseurs van de media, hebben gemaakt. Dit is ofwel een publicitaire tactiek, ofwel een aanwijzing dat de regering meer invloed als censor heeft dan de heren willen toegeven.

Beiden is waarschijnlijk het geval, maar laten we er even van uitgaan dat publicitaire redenen overheersten. Welk oogmerk had dat pr-circus dan? Discussie losmaken, zeggen de filmmakers. We kunnen constateren dat dat mislukt is. Van Wilders’ discussiebijeenkomsten met moslims is niks terecht gekomen, en alle moslimorganisaties reageren unaniem schouderophalend op Jami (‘ieder weldenkend mens is het met de inhoud eens’).

De enige die een negatief inhoudelijk oordeel over de film van Ehsan Jami uitsprak, was - ironisch genoeg - Geert Wilders, die de film een ‘utopisch karakter’ verweet. “Het zelfreinigend en veranderend vermogen van de islam en de barbaar Mohammed is pure fictie.”

De cynische islamverlichter versus de idealistische. In hun kielzog zullen denkers als de rechtsfilosoof Afshin Ellian, de arabist Hans Jansen en de diva van het islamdebat Ayaan de kranten- en weblogkolommen vullen en aanschuiven aan de tv-borreltafels. Louter niet- of ex-moslims, in een voorspelbare discussie die weer eens óver moslims gaat, niet mét moslims, wat toch de opzet was.

Zo krijgen ook de in-de-media-geregisseerde films een onbevredigende afloop, en zijn de makers ervan bij nader inzien toch niet zulke sterke regisseurs.

Proza in tijden van crisis

[Column in De Groene Amsterdammer]

Kan er nog poëzie geschreven worden na Auschwitz, vroeg de Duitse filosoof Theodor Adorno zich af. Naar analogie van die vraag: kun je nog proza schrijven na de kredietcrisis? De Peruaanse romanschrijver Mario Varga Llosa voorspelde onlangs een literaire bloeiperiode, omdat “grote trauma’s” als de credit crunch altijd artistiek “stimulerend” zijn.
Varga Llosa getuigt van een romantische kijk op de zaak: schrijvers gedijen het beste bij armoede. De geschiedenis lijkt het inderdaad te bevestigen. De jaren van de Great Depression hebben sterke romans voortgebracht van Scott Fitzgerald, Hemingway, Dos Passos en Steinbeck.

Dostojevski is een groot deel van zijn leven op de vlucht geweest voor schuldeisers, en verloor geregeld al zijn geleende geld aan de roulettetafels. In 1864 was zijn financiële situatie het meest rampzalig. Is het toeval dat direct daarna zijn beste boeken kwamen: Herinneringen uit het ondergrondse (1865) en Misdaad en straf (1866)?

Volgens Woody Allen mag geld dan beter zijn dan armoede (“al was het maar om financiële redenen”) voor schrijvers gelden kennelijk andere mechanismen. Zo lag het artistieke hoogtepunt van Arnon Grunberg rond de millenniumwisseling, in de tijd dat hij Marek van der Jagt in het leven riep. Terugblikkend (in De geschiedenis van Marek van der Jagt) bekent hij dat zijn leven zich toen ‘in veel opzichten in een crisis bevond: financieel, emotioneel en seksueel’.

Dient de armoede zich niet vanzelf aan, dan kan de schrijver deze zelf afdwingen. Adri van der Heijden beschrijft in Engelenplaque hoe hij eens een appartement huurde tegen een prijs die zijn budget royaal overschreed. Een bewuste zet: het wurgcontract moest hem dwingen tot productie.

Laat ze het bij het Fonds voor de Letteren allemaal maar niet horen. Met het toekennen van schrijversbeurzen werken ze, in dit licht bezien, hun eigen doelstellingen juist tegen. Willen ze onze Vaderlandse letteren effectief stimuleren, dan kunnen ze beter werkaanslagen gaan opleggen, in innige samenwerking met de Belastingdienst.

Literatuur schrijven in crisistijd, dat moet dus wel gaan lukken, maar krijg je al die boeken ook verkocht? Ja, als de overheid doorgaat met gratis vrije dagen uitdelen aan bedrijven in nood, dan heeft iedereen straks leestijd te over. Waarschijnlijker is echter dat we in een recessie belanden en het boek gezien zal worden als luxeproduct van twintig euro die je beter in je zak kunt houden.

Toch ben ik optimistisch. Zoals bekend is de kredietcrisis alleen nog maar de eerste in een reeks draaien die we om onze oren krijgen. Een energiecrisis, een klimaatcrisis en een vergrijzing staan klaar achter de coulissen. De overgang van het olietijdperk naar een nieuw bedrijf op het wereldtoneel zal met veel verwarring en onzekerheid gepaard gaan.

In zulke overgangsperioden zie je altijd twee tendensen. Allereerst een vlucht in fantasiewerelden. Zie het succes van Agatha Christie in de crisisjaren, of van Tolkien, die nu op het filmdoek opnieuw voeding geeft aan escapisme in moderne mythologie. In de tweede plaats een behoefte aan houvast, analyse en duiding in duistere tijden. Zie de gestegen verkoop van kranten tijdens de kredietcrisis. Zie de hausse van post-9/11-romans. Fantasie en wereldanalyse zijn bij uitstek de deugden van de betere roman, die dus inderdaad een welvarende toekomst in lijkt te glijden.

Ik moest bij Varga Llosa’s uitspraken ook denken aan Johan Huizinga, die in het ‘herfsttij der middeleeuwen’ - ook zo’n verwarrende overgangsperiode vol ontwikkelingen die we nu crises zouden noemen - juist een kleurrijke kunstpraktijk bespeurde, ondermeer te danken aan wat hij noemde: ’s levens felheid.

Na de vrijblijvende spelletjes van het postmodernisme en het tevreden cynisme van de jaren negentig kunnen we dat wel gebruiken, ’s levens felheid.