De Weijtse blik

Nieuwe website

2011-04-12T15:21:00.002+02:00

Mijn website www.christiaanweijts.nl is geheel vernieuwd. Vanaf nu leest u daar de blogberichten die u gewoonlijk op deze plaats tot u neemt. Ook nieuws over optredens en publicaties zijn daar te vinden.

Winkeldief

2011-02-18T21:08:00.002+01:00

Een klein incident in de supermarkt. Even voorbij de kassa’s is een vakkenvuller in gevecht met een onguur type, dat echter weet te ontsnappen, al verliest hij daarbij z’n jas, waaruit een mobieltje op de grond klettert. Twee filiaalmanagers in streepjespak komen zogenaamd hollend aangezet, in grijze krijtstreeppakken.

‘Die komt nog wel terug,’ verzekert de vakkenvuller ze. ‘Voor z’n telefoon.’

Even is er een verhevigde concentratie van solidariteit te bespeuren onder de klanten en het personeel dat getuige was. Korte gesprekjes, blikken, frivool, een beetje feestelijk haast. Twee kassa’s verderop hoor ik een meisje zeggen: ‘En we hebben natuurlijk ook nog camera’s waar hij op staat…’

Buiten bespreekt het ploegje van de gemeentereinigingsdienst de gebeurtenis na. De accordeonspeler, die sinds een paar dagen de straatkrantverkoper is komen aflossen, trekt gelaten door.

We hebben vijanden nodig als injectie om ons collectieve immuunsysteem aan te wakkeren, als een inenting. Na zo’n incident synchroniseren we instinctief onze morele opvattingen, en bevestigen we dat we aan de goede kant van de streep staan.

Plotspoiler

2011-02-10T14:40:00.002+01:00

[Uit: De Groene Amsterdammer, nummer 5 / 02-02-2011]

Ook op het gebied van boeken maak ik via mijn zoon van anderhalf kennis met een totaal nieuwe wereld. Mijn buurtbibliotheek in het Haagse Valkenbos-/Regentessekwartier heeft een speciale ruimte ingericht voor de allerjongste lezers. Box, speelgoed, speelkleden en beveiligde stopcontacten zijn aanwezig, en het assortiment is vrij uitgebreid.

Elk genre heeft een eigen kast of plank: stoffen boekjes ('kunnen gewassen worden op dertig graden', vermeldt een bordje), voelboekjes, blokboekjes, woordenboekjes, prenten- en voorleesboekjes, plus een plankje geïllustreerde werkjes over zwangerschap en bevallen (waarom eigenlijk? Iedereen die deze babybieb bezoekt is dat stadium toch al levend gepasseerd?).

Mijn strategie is een tamelijk eenvoudige. Ik laat de kleine Weijts in dat peuterhok los, en nestel mezelf in een van de grote fauteuils met een grotemensenboek. Hij veegt vervolgens alle boekjes op stahoogte van de planken, slingert ze de ruimte door en doet er van alles mee.

Als de storm is gaan liggen is het ineens muisstil en spit ik door die omgevallen babyboekenkast om hem uiteindelijk ergens in een zelfgeschapen hoekje aan te treffen, geconcentreerd de pagina's omslaand van één uitverkoren exemplaar.

Ik graai alle boeken bijeen en plaats ze terug (ook al heb ik stellig de indruk dat wij hier de enige bezoekers zijn van het hele Valkenbos-/Regentessekwartier) en scan het gekozen boek bij de leencomputer.

Wat me opvalt is dat de meer verhalende prentenboeken bijna altijd een specifiek basisstramien hebben. Namelijk: opgave - pogingen - oplossing.Zo houd ik erg van de klassieker over een mol die (opgave) wil weten wie er op zijn kop heeft gepoept. Na een rondgang (pogingen) langs de veelvormige fecaliën van paarden, geiten en varkens, vindt de mol ten slotte, met hulp van twee strontvliegen, de dader, een hond (oplossing).

Zoonlief zelf heeft een voorkeur voor een boek dat dan weer een hond als protagonist heeft, Fino, die op zoek gaat naar een rustige plaats om aan konijnen te kunnen denken (opgave), maar overal slechts lawaai treft (pogingen), zelfs in kloosters of aan de achterkant van de maan.

Na het voorlezen denk ik wel eens aan Vladimir Propp (1895-1970), de Russische structuralist, die de morfologie van de volksvertelling in een soort formule heeft proberen te vatten. Zo onderscheidt hij vaste elementen als een vertrek, een uitdaging, een bemiddelaar (ha, die strontvliegen!) of een thuiskomst.

Blijkbaar bestaan er universele tendensen in verhalenvertellen, en zit de whodunnit- of trial and error-vorm in onze genen ingebakken. Het weerspiegelt ongetwijfeld de manier waarop we het leven ervaren, het volgt de menselijke nieuwsgierigheid en volharding. Het probleem is alleen dat mijn zoon bij het voorlezen zo nieuwsgierig naar de afloop is dat hij de bladzijden sneller omslaat dan ik kan voorlezen.

Dat zou allicht verholpen kunnen worden door vooraf de afloop al te melden in plaats van die elke avond weer als een deus ex machina uit de hemel te laten donderen.In sommige orale culturen geeft de verhalenverteller altijd eerst een samenvatting van het hele verhaal, inclusief de clou.

Plotspoiler? Welnee, het plezier van het vertellen wordt juist vergroot als je niet langer gespitst bent op de ontknoping, en rustig kunt genieten van hoe het verhaal zich langzaam manifesteert, in alle details. Veel mensen bladeren in detectives eerst naar het einde.

Zo'n samenvatting vooraf lijkt op Tolstoi's gebod het geweer te tonen ruim voordat het afgaat, en op Gerard Reve's Verbod Op Het Onverwachte. En op de gewoonte in oude boeken, van het type: 'Hoofdstuk X, waarin de prinses haar eerste trio beleeft maar er toch niet voluit van kan genieten vanwege een getrokken verstandskies.'

De aankondiging is blijkbaar een universeel stijlmiddel. Een pure verschijningsvorm ervan vinden we in de opening van Laughter in the Dark (1932) van Vladimir Nabokov: 'Once upon a time there lived in Berlin, Germany, a man called Albinus. He was rich, respectable, happy; one day he abandoned his wife for the sake of a youthful mistress; he loved; was not loved; and his life ended in disaster.'

Fantastisch, een plotspoiler als opening. Direct daarna demonstreert Nabokov de functie ervan, terwijl hij schijnbaar terloops een literatuuropvatting etaleert: 'This is the whole of the story and we might have left it at that had there not been profit and pleasure in the telling; and although there is plenty of space on a gravestone to contain, bound in moss, the abridged version of a man's life, detail is always welcome.'

De roman illustreert vervolgens dat het vertellen aan plezier wint wanneer je het verhaal in grove lijnen al kent. Wanneer je wéét dat je naar, zeg, Santiago op weg bent en het landschap langzaam ziet veranderen is de reis opwindender dan wanneer je er ineens gedropt zou worden. Dit voor de literatuur belangrijke principe wordt helaas nog wel eens vergeten.

Zelfs al bij de allereerste boeken die we onder ogen krijgen.

Rampenjournaal

2011-01-08T11:06:00.001+01:00

De publieke omroep was onmiddellijk ‘live gegaan’, en zond non-stop uit vanuit de journaalstudio. Zulke vertoningen kenmerken zich altijd door een hectische sfeer waarin bij gebrek aan concrete feiten eindeloos dezelfde flarden herhaald worden. Elke nieuw ingrediënt voor die lus, elke reactie en elk vers ooggetuigeverslag onthalen de crisispresentatoren tromroffelend als ‘brekend nieuws’, zodat je tegen je zin in aan het scherm blijft gekluisterd. Alleen tijdens nationale rampen lijkt onze publieke omroep op CNN op een doordeweekse dag.

Secondewijzer

2011-01-04T10:25:00.002+01:00

Doordat ik altijd stipt op tijd verschijn op afspraken ben ik in feite overal te vroeg. Toch voel ik er niets voor om me te schikken naar de ongeschreven regel dat je altijd later komt, vooral om degenen die op je wachten te doordringen van je gewichtige positie. Juist mijn accuratesse voelt aan als een rebels trekje.
Ik pas mijn tempo aan als ik de bestemming nader en blijf in de laatste meters de secondewijzer op mijn horloge volgen.

Sneeuw en de schoonheid van de stagnatie

2010-12-22T14:33:00.002+01:00

[NRC Handelsblad, gisteren]

Het janusgezicht van de winter. Dat is waar de journaals van de afgelopen dagen grotendeels mee gevuld waren: volle stationshallen versus sleeënde kinderen. Eerst de doorgedraaide vliegvakantiegangers, dan het stille Brueghellandschap. Eerst het strooizout dan de snert.

Sneeuw polariseert. Sneeuw legt de tegenstellingen bloot tussen het functioneel en logistiek georiënteerde deel van onze bevolking (forenzen, chauffeurs, middenstanders) en het bevolkingsdeel met een esthetische, sportieve of avontuurlijke blik (lanterfanters, kinderen, kunstenaars).

Instinctief neig ik ernaar het voor die laatste groep op te nemen, al heb ik ook hinder ondervonden van het weer, en hoop ik vurig op een allesbehalve witte kerst. Maar omdat de schoonheid van besneeuwde bossen, besleebare heuvels en schaatsgrage vennetjes al gul zijn bezongen, wil ik hier een nieuw type schoonheid aan de orde brengen, dat nog te weinig aandacht kreeg.

Ik bedoel de schoonheid van de stagnatie. Zo’n tijdelijke ontwrichting door winterweer biedt een zeldzaam inkijkje in hoe de wereld in elkaar zit, in de waanzinnige belasting van onze transportkanalen en onze gewenning aan beschikbare mobiliteit. Er schuilt poëzie in helikopterbeelden van geparkeerde Boeings, weggedoken in hun witte vacht, evenals in lege vertrekborden met daaronder de oranje lichtkrantletters: de NS wenst u prettige feestdagen.

Net als bij het wegvallen van een internetverbinding voelen we ons eerst even reddeloos verloren, om vervolgens te ontdekken dat het wel iets bevredigends heeft om even off line te zijn. Ineens valt er een stramien weg dat al zo vertrouwd was dat je het niet meer waarnam, en moet je je à l’improviste zien te redden.

Sneeuw gunt de wereld een adempauze. Zelf benutte ik die door uit het raam te staren en ongeveer het volgende te denken. Onze geschiedenis is er een van bouwen, dat wil zeggen: van beschermzones optrekken tegen het noodlot. Dat heeft achtereenvolgens de gezichten gedragen van natuurgeweld, van concurrerende diersoorten en rivaliserende medemensen. Het domein van het ‘buiten’ is steeds verder uitgedijd en omvat inmiddels alle ongemak in de breedste zin van het woord.

Tegenover het grote buiten van de schepping (bergen, vlakten, zeeën, sterren, kosmos), maakten wij ons herbergzame binnen, gemodelleerd naar de utopie van een onbegrensde indoorrealiteit. Vliegvelden naderen dit ideaal al heel behoorlijk, met hun twentyfour-seven geopende kiosken, bars, shops, kappers en geïntegreerde hotels, overdekte steden-in-steden, die hun kont naar de natuur hebben toegekeerd en even onverschillig zijn voor de loop van de zon als voor de wisseling van de seizoenen. Binnen die microkosmos houden we de temperatuur, de luchtvochtigheid en de toevoer van drankjes en versnaperingen constant.

Ook op kleinere schaal streven we het ideaal na van een leven zonder fluctuaties. Denk aan uw eigen auto, of aan die grote, luxe en veelal verbluffend sfeerloze hotels met parkeergarages waarvan de lift regelrecht in de lobby uitkomt. De periode dat je huid kan blootstaan aan lucht die niet zojuist nog door een airco heen is geslingerd, is teruggedrongen tot een minimum.

Volgens Epicurus zijn we gelukkig voor zoverre we er in slagen het lijden te vermijden. Onze tijd lijkt een radicaal doorgevoerd epicurisme na te streven, een egale wereld, waarin de condities optimaal zijn gereguleerd en waaruit elk noodlot is verdreven. Sijpelt er toch nog wat buitenwereld die cocon binnen, dan is onze reactie er een van verontwaardiging.

‘This is totally unacceptable for an international airport,’ vertelde een mevrouw op Schiphol streng in een NOS-microfoon. Ze gedroeg zich alsof zij eigenhandig een rimpelloos luchtvaartimperium had opgebouwd, een branche die ze tot in de haarvaten kende, en zich nu geconfronteerd zag met het prutswerk van een zooitje onbehouwen Hollandse boeren. Het was echter de sneeuw die haar verjoeg uit haar artificiële paradijs. Ik stel me voor hoe die vrouw op een ochtend in een blokhut in Noorwegen ontwaakt, en een misprijzende blik op het versgevallen sneeuwpak werpt, ‘totally unacceptable!’

Sneeuw en vulkaanas zijn de laatste natuurkrachten die we nog niet volledig hebben weten te temmen. Dat kun je onacceptabel vinden, je kunt het ook beschouwen als voorzichtige vraagtekens bij ons modern epicurisme. Stel je eens voor dat we werkelijk de seizoenen tot stilstand konden brengen en ons voorgoed in een cocon tegen het buiten konden weren. Verstikkend zou dat zijn, dodelijk saai en hopeloos vervlakt.

Van tijd tot tijd blootstaan aan de elementen is een ervaring die we nodig hebben om gezonder, vitaler, humaner te zijn. Een doorgedraaide wereld, zonder af en toe de adempauze van een stagnatie, is, als je het mij vraagt, totaal onacceptabel.

Wegrijden

2010-12-21T14:20:00.003+01:00

Doordat het gesneeuwd heeft – alle auto’s zijn bedolven onder een dikke vacht – tref je aan alle straatkanten dezelfde taferelen aan. Geparkeerde auto’s worden schoongeveegd terwijl de motor zachtjes pruttelt, als een pan op het vuur.
Met een schop scheppen mensen sneeuw weg rond de wielen – vastgekoekte ijsbrokken tussen banden en spatborden moeten worden losgebikt – waarna er pogingen ondernomen worden om weg te rijden.
Passagiers of passanten duwen het voertuig in de rug, terwijl de bestuurder het gas laat gieren en de wielen onstuimig doorslibben, als angstige beesten aan teugels. Als de auto uiteindelijk in het spoor schiet van ingereden smurrie, heeft dat altijd iets verrassends, dat reden geeft voor een bescheiden feestje van lichtseinen of claxonneren.

[vanaf nu op dit weblog af en toe een actueel prozafragment onder het label 'Flarden', soms wellicht uit ooit te verschijnen werk - wie weet]

Sprezzatura

2010-12-14T11:27:00.002+01:00

Omdat ik eind februari even in Rome ben, wilde ik online alvast een hotelkamer boeken. Dat viel nog niet mee. Niet dat er onvoldoende kamers beschikbaar waren, het waren er juist te veel. Het hele historische centrum van Rome is bezaaid met kamers van rond de honderd euro, die er op de internetfoto's stuk voor stuk even keurig en stijlvol uitzien.

Nu weet ik uit mijn ervaring als Funda-surfer en huizenjager dat interieurfoto's de grootste leugenaars op aarde zijn, en de teksten overtuigen me evenmin. Ik geloof niet dat er mensen zijn die nog over de streep worden getrokken door het vooruitzicht van een 'riant' ontbijtbuffet, een 'schitterende, centrale' locatie, of door de gedachte aan het ronddwalen door 'kronkelige steegjes van de meest charmante en authentieke wijk van Rome'.

Op dezelfde manier geloof ik evenmin in het bestaan van mensen die boeken aanschaffen door de omslagbelofte van een 'bloedstollende', 'zinnenprikkelende', 'scherp-zinnige' of 'bij vlagen hilarische' leeservaring.

Ooit volstond een combinatie van een plaatje en een exotische omschrijving misschien als projectiescherm voor gedroomde reizen, maar consumenten zijn geëvolueerd tot min of meer intelligente levensvormen, die erkennen dat zo'n reclametekst niet een van hoger hand neergedaald oordeel is, en zelfs geen adequate beschrijving van de realiteit hoeft te zijn.

Zowel uitgevers als hoteliers zijn zich dat inmiddels bewust, en toch kunnen ze niet ophouden met de productie van dergelijke lokkertjes. Het is een machine die plichtmatig doorloopt. Begrijpelijk, want zolang niet alle hotels er gelijktijdig mee ophouden hun ontbijtbuffet 'riant' te noemen, breng je jezelf in levensgevaar door het woord als enige te schrappen. Wat een wildgroei aan pr-clichés lijkt, is in werkelijkheid een vileine wapenwedloop.

Goed, omdat ik dat allemaal weet en doorzie, baseer ik mijn keuze op iets anders. Ik klik door naar de tabbladen 'reviews' of 'beoordelingen' zoals alle hotelsites die hebben. Hier vind je authentieke gebruikerservaringen van reizigers die met min of meer dezelfde verlangens als ikzelf naar Rome zijn afgereisd, en die mij vrijwillig deelgenoot maken van de mate waarin hun verblijf afweek van hun verwachtingen vooraf.
Hier kun je van op aan. Het is alsof je iemand op een verjaardag hoort zeggen: o, wil je naar dát hotel? Ja, ze bieden gratis fietsen aan, maar vertellen je er niet bij dat je vijf trappen op en af moet, en dat het er 's nachts heel gehorig is. Goed, het kost een hoop tijd, maar met behulp van deze getuigenissen kun je een veel nauwkeuriger keuze maken. Als zes mensen razend enthousiast zijn en er maar eentje klaagt, en dan alleen maar over loshangende kit bij twee badkamertegels, nemen je kansen op een aangenaam verblijf toe.

Dat dacht ik tenminste. Totdat ik las dat er bij de gebruikersrecensies op internetboekhandel Amazon op grote schaal gefraudeerd wordt. Uitgevers en schrijvers blijken pr-bedrijven in te schakelen die vervolgens een wildgroei aan fake-recensies publiceren, vooral negatieve recensies bij concurrenten. Dat schreef de Daily Mail vorige week. Eerder bleek de Britse historicus Orlando Figes onder een valse naam negatieve recensies te publiceren bij de werken van zijn eminente collega's.
Als je zoiets leest zou je willen dat Reve, Hermans en Mulisch nog leefden en over en weer schitterende schaduwoeuvres van hate reviews hadden kunnen schrijven, of dat ze verbeten in elkaars Wikipedia's zouden gaan kladden en gummen.

Tegelijkertijd besef ik dat ik een probleem heb. 'Wij hebben fantastisch geslapen op heerlijke bedden. We hadden een erg ruime kamer, zeker voor Romeinse begrippen, heel behulpzaam personeel (Mario heeft ons zelfs naar het station gereden!) en een ontbijt zoals ik dat elke dag wel wil.' Was getekend: wc-eend.

Ook uitgevers en hoteliers weten inmiddels dat ze moeten infiltreren in social media en online recensies. Ze hebben geleerd beoordelingen, reviews en tweets te tikken, die terloops ogen, niet al te gelikt, en die dus ook wat spelfouten moeten bevatten. De taak van copywriters en pr-medewerkers is zowel complexer als enerverender geworden. In feite brengt de ontwikkeling van internet hun werk dichter bij dat van een romanschrijver. Hij moet de kunst verstaan het kunstige te verbergen onder zijn kunst. Hij moet een achteloosheid kunnen veinzen bij een actie die juist uiterst bestudeerd en op effect belust is. Hij moet zich, met andere woorden, tooien met een sprankelend sprezzatura.
Dit alles helpt mijn zoektocht naar het ideale hotel in Rome echter niet veel verder. Nu ook de autoriteit van zogenaamd authentieke beoordelingen in twijfel getrokken moet worden, ben ik weer terug bij af.

Er resten mij twee wegen. Ofwel ga ik alle recenserende scribenten natrekken, onderzoeken of ze elders ook recensies schreven, de waarschijnlijkheid van hun spelfouten onderzoeken, et cetera. Ofwel - en dat besluit ik te doen - leg ik mij erbij neer en accepteer ik dat reizen weer het ongewisse avontuur is dat het was in de tijd van Goethe.

Column De Groene

2010-11-21T20:51:00.002+01:00

Nu ook on line, mijn column in de Harry Mulisch special van De Groene:

Het enige gesprek dat ik ooit met Harry Mulisch voerde duurde twintig seconden en vond plaats op het Leidseplein.

KLIK HIER

Venijn

2010-11-11T13:57:00.000+01:00

Je kunt ook té principieel zijn. PvdA-leider Job Cohen bekende deze week dat hij tegen een ingediende motie heeft gestemd, ook al was hij het helemaal eens met de inhoud ervan. Het ging om Wilders’ motie om de rol van de koningin in het formatieproces in te perken.

Cohen deelt dat standpunt maar weigerde Wilders aan een meerderheid te helpen, omdat diens motie zou voortkomen uit „venijn en revanchisme”.

Dat belooft wat. Doet u mee met onze motie om de trainingsmissie in Afghanistan tegen te houden? Ach, ik ben het met u eens, maar u roept dit alleen maar om het CDA te dwarsbomen. Zullen we samen de kunst-btw omlaag helpen? Ik zou niets liever willen, maar u roept dit alleen maar om kiezers te trekken, dus nee, bedankt.

Het hele politieke spel is nu juist schipperen, handelen, monsterverbonden sluiten, linksom of rechtsom meerderheden vinden om je ideeën te realiseren. Zelden zul je daarbij precies dezelfde motieven hebben als andere partijen, maar het gaat toch om het boeken van resultaten?

Je moet iemands rancuneuze gevoelens juist bespelen en venijnig ombuigen in je eigen voordeel. Zeker met die gammele minderheidsconstructie is er voor de oppositie veel ruimte om de PVV – dat veelkoppige schepsel van half coalitie, half oppositie – te verleiden. Maar de oppositieleider weigert gewiekst te zijn. Hij denkt nog dat venijn en revanchisme niet in de Haagse arena thuishoren, terwijl ze er uit alle waterleidingen en airco’s opwalmen, vies en vunzig tot in de plintnagels.

Job Cohen bezondigt zich aan wat in literatuurkritiek de ‘intentional fallacy’ heet: de inhoud ondergeschikt maken aan de vermeende bedoeling van de auteur. W.F. Hermans’ Onder professoren waardeloos vinden omdat het boek zou voortkomen uit rancune. Gelukkig zijn Kamermoties geen literaire teksten, maar het aannemen of afwijzen ervan heeft grotere gevolgen dan een goede of slechte recensie.

Als Cohen zijn idealisme trouw is, zal hij bij geen enkele motie met de PVV samenwerken. Dat maakt zijn ruimte om oppositiemeerderheden te mobiliseren wel venijnig klein.

EénVandaag

2010-11-07T20:10:00.001+01:00

Pessoa

2010-11-05T13:13:00.002+01:00

Bij Athenaeum verscheen zojuist het Perpetua-deel Gedichten van Fernando Pessoa. Hieronder is het nawoord te lezen dat ik bij de bundel schreef:

http://www.uitgeverijathenaeum.nl/web/Artikel/De-polyfonie-van-het-innerlijk.htm

Column nrc.next

2010-10-14T14:57:00.002+02:00

http://www.nrcnext.nl/columnisten/2010/10/14/hoe-lang-nog/

Placeboknoppen

2010-09-23T13:05:00.002+02:00

Onlangs hoorde ik iets onthutsends van iemand die goed ingevoerd is in de technologie en regelstrategie achter verkeerslichten. Het ging over de drukknoppen voor voetgangers en fietsers.

Van kinds af aan heb ik dat al machtige instrumenten gevonden. Op elk kruispunt geven ze ons de troost dat we niet zijn overgeleverd aan de harteloze willekeur van het systeem. Met één druk op de knop laten wij, wielloze wandelaars, die meedogenloze autozee uiteenwijken, en we lopen over het zebrapad als Mozes door de Rode Zee.

Op oversteekplaatsen mét drukknop blijken voetgangers zich gemakkelijker bij de wachttijd neer te leggen dan op die zónder. Dus wat, vertelde mijn informant, doet de overheid? Ze plaatst op allerlei kruisingen drukknoppen, zonder dat die de wachttijd beïnvloeden. Het zijn placeboknoppen, die ons de illusie van macht geven.

De verleiding is groot om deze openbaring heel cynisch als metafoor te gebruiken (‘verkiezingen zijn ook een druk op de placeboknop’), maar je kunt er ook iets positiefs uit leren. Geef mensen het gevoel mee te sturen en hun gemopper vermindert.

Voorbeeld: de kinderopvang wordt duurder. Ja, ongeveer één euro per kind per dag, en als je daar de loonstijging in meerekent is het zes euro per maand. ‘Even wat populisme:’ twitterde Femke Halsema (GroenLinks) vorige week, ‘straks is de kinderopvang onbetaalbaar voor een verpleegster, maar bezitten we wel een peperdure straaljager.’

Dat populisme heeft ze consequent doorgezet. Hoewel de stijging van kinderopvangkosten alleszins redelijk is, kaapt Halsema het emotioneel gevoelige thema om de gunst van de kiezer te winnen.

Die staat mopperend voor een stoplicht zonder drukknop en voelt zich overgeleverd aan de willekeur van de regering. Als we burgers konden laten meebeslissen over het verdelen van die miljardenbezuinigingen, dan zouden ze niet zo klagen over die paar tientjes. Dan waren ze medeverantwoordelijk en betrokken, zagen ze de noodzaak ervan in, in plaats van zich zo passief en consumptief op te stellen.

Echt meebeslissen is bovendien niet eens nodig. Het volstaat om ze alleen maar die illusie te geven.

Pervers

2010-09-17T10:45:00.002+02:00

“Goeiedag, verkeerspolitie. De reden waarom of dat we u aan de kant zetten is de snelheid.”

“Pardón? Is het hier hónderd? Op een uitgestorven vijfbaansweg?”

“Negentig zelfs. Werkzaamheden. Stukje terug stond een joekel van een bord.”

“Ja, lekker verdekt opgesteld zeker. Want ik lees ook kranten en weet dat het OM diep in de rode cijfers staat. Dus staat u hier met uw bonnenboekje uw quotum te halen en de kas te spekken. Dus zijn die boetes van u met 15 procent gestegen. Ik zal u precies zeggen wat ik daarvan vind: ik vind het abject en ik vind het infaam. Op dit moment geeft u toe aan een perverse prikkel.”

“Hoho, u mag dan wel de driedelige Van Dale hebben ingeslikt, als u smerige taal gaat uitslaan, gaat het u nog meer kosten.”

“Ik zal het u sterker zeggen: u bedrijft klassenjustitie. Want ik kan mij die honderd euro moeiteloos veroorloven. Ik zie dat als tolgeld om steevast op de linkerbaan te kunnen scheuren. Maar voor die paupers in die zesdehands Peugeotjes is honderd euro een boel geld. Wat u dus zou moeten doen is die boete naar draagkracht opleggen, al oogt dat paradoxaal: ogenschijnlijk klassenjustitie bedrijven om klassenjustitie tegen te gaan. Een andere mogelijkheid is om van iedereen meteen het rijbewijs voor drie dagen in te nemen. Dan ervaart zowel de tokkie als het maatpak dezelfde hinder. Maar ja, op zulke briljante gedachten zul je het OM niet gauw betrappen, zeker niet nu het zelf financieel aan de grond zit, en u er vandaag op uit stuurt middels een perverse prikkel.”

“Nu is het genoeg met die vuiligheid! U krijgt proces-verbaal voor het beledigen van een ambtenaar in functie.”

“U gaat uw gang maar. Gesteld dat een rechter u gelijk geeft, ik zeg gestéld, dan nog zal hij mij hooguit een taakstraf opleggen, en die wordt dankzij het financiële wanbeleid voortaan omgezet in een boete. Bij het OM bestaat straks nauwelijks meer een rechtvaardige relatie tussen misdaad en straf. Als het maar geld oplevert: zo straf je alleen de armen. Klassenjustitie wil zeggen dat ik het mij kan veroorloven u pervers te noemen. Goedemiddag.”

Staatszin

2010-09-09T20:49:00.002+02:00

Voor columnisten lijken dit gouden dagen, ware het niet dat één bijkomstigheid hun geluk dwarsboomt: in de uren tussen schrijven en publicatie kan de politieke realiteit finaal kantelen.

Wat zal er nu weer allemaal gebeuren tussen mijn sendknop en uw krantenjongen? Ab Klink keert alsnog terug in CDA-fractie. Beatrix benoemt Hilbrand Nawijn tot informateur. PVV trekt gedoogsteun in, tenzij het CDA zich zwart op wit bereid verklaart een paard tot staatssecretaris te kronen. CDA hierover in crisisberaad bijeen.

“Irak heeft al vijf maanden geen regering,” hoorde ik een voice over laatst onheilspellend zeggen. Ik riep tot de Irakezen in mijn tv-scherm: stel je niet aan, kniesoren, wij doen het al zeven maanden zonder, en sindsdien gaat het beter dan ooit.

Ga maar na: de huizenmarkt trekt aan, de werkgelegenheid stijgt, we zijn weg uit Afghanistan, wonnen bijna het WK, roken weer in kleine kroegen, de Rotterdamse Haven draait weer op volle toeren, onze banken presenteren hoopvolle jaarcijfers, en Geert Wilders is veranderd in een doodgewone, behoedzame achterkamertjespoliticus.

Nee, dat demissionaire Balkenende IV is zo gek nog niet.

Toch, het land is ongeduldig, allerlei sectoren staan op pauze: hypotheekverstrekkers, bouwbedrijven, thuiszorg, pensioenfondsen, universiteiten... Allemaal kunnen ze pas verdere toekomstplannen maken als er kabinetsbesluiten zijn.

De afgelopen week leek op de finale van een voetbalwedstrijd waarbij er in blessuretijd alsnog over en weer doelpunten vielen. Gejuich steeg afwisselend op van de rivaliserende tribunes. Precies wat we nodig hebben: de hysterie compleet.

En Beatrix maar door het veld hollen, in haar scheidsrechterbroekje, grensrechter Tjeenk Willink er achteraan. (Trouwens: dat WK voetbal in Nederland en België in 2018? Wel heel optimistisch. Alsof die landen dan al regeringen hebben.)

Intussen zijn buitenlandse krantencommentaren en de Europese Commissievoorzitter Barroso bezorgd over ons. Vanmiddag spreekt waarschijnlijk ook de Paus zich uit. Overmorgen maakt Geert z’n nummertje op Ground Zero. Goed voor weer een weekje trammelant. Gouden dagen voor columnisten en tv-makers, maar allerminst voor’s landsbelang, of op z’n Vlaams: staatszin.

Want wie heeft hier nog zin an?

tiplijst ako

2010-09-06T12:26:00.002+02:00

Benno Barnard - Vage buitenlander (Atlas)Kees van Beijnum - Een soort familie (De Bezige Bij)Oscar van den Boogaard - Meer dan een minnaar (De Bezige Bij)Walter van den Broeck - Terug naar Walden (MeulenhoffManteau)Saskia de Coster - Dit is van mij (Prometheus)D. Hooijer - Catwalk (Van Oorschot)Ernest van der Kwast - Mama Tandoori (Nijgh & Van Ditmar)Tom Lanoye - Sprakeloos (Prometheus)Menno Lievers - De val van Hippocrates (De Bezige Bij)Margriet de Moor - De schilder en het meisje (De Bezige Bij)Nelleke Noordervliet - Zonder noorden komt niemand thuis (Augustus)Cees Nooteboom - Scheepsjournaal (De Bezige Bij)Willem Jan Otten - Onze lieve vrouwe van de schemering (Van Oorschot)Koen Peeters - De bloemen (MeulenhoffManteau)David van Reybrouck - Congo (De Bezige Bij)Thomas Rosenboom - Zoete mond (Querido)Daniel Rovers - Elf (Wereldbibliotheek)Peter Terrin - De bewaker (De Arbeiderspers)Franca Treur - Dorsvloer vol confetti (Prometheus)Gabri van Tussenbroek - Amsterdam in 1597 (Veen)Arjen van Veelen - Over rusteloosheid (Augustus)Bart Vercauteren - Het graf van de voddenraper (Linkeroever)Ivo Victoria - Hoe ik nimmer de Ronde van Frankrijk voormin-twaalfjarigen won (AmboAnthos)Christiaan Weijts - De etaleur (De Arbeiderspers)Annejet van der Zijl - Bernhard (Querido)

De ongewone man

2010-09-02T09:12:00.002+02:00

Ferme wil, zeurpiet, piketpaaltjes, ja mits, nee tenzij, mastodonten: de woorden van de politieke zomershow klinken nu al nostalgisch.

Dat krijg je als de partij voor spruitjes, God en geraniums zich te pletter rijdt tegen de partij voor Henk en Ingrid.

De tegenstellingen mogen dan onoverbrugbaar zijn gebleken, beide partijen streefden diep in hun harten naar dezelfde Oud Hollandsche gezelligheid.

Mieters was het, jottum!

Vooral de spreekstalmeester van het circus, CDA-interimbaas Henk Bleker, was fascinerend. Je zag hoe hij met tegenzin veranderde in de Mat Herben van het CDA, met z’n LPF-achtige toestanden.

Bij elk interview verwachtte je dat die man elk moment kon breken, en zou verzuchten: ‘Ach weet u, ik ben het ook spuugzat met die partij, met die ego’s en hun gezeik. En wie mag het nu allemaal gaan opknappen voor de camera? Juist, gekke Henkie. Maar weet u wat? Ik kap er mee, ze zoeken het maar uit. Ik ga lekker op vakantie met Ingrid. Voor mijn part doeken ze de partij op.’

De grote winst is uiteraard dat dit laatste nu zeer serieus overwogen moet worden. Overal in Europa zien we de christendemocratie ineenstorten - van het Duitse CDU, het Belgische CD&V, tot Spanje, Frankrijk en Italië – ten gunste van populistisch-nationalistische stromingen. De christelijke ideologie heeft z’n tijd als middelpuntzoekende kracht in de samenleving gehad. De nieuwe collectieve krachten dragen onder de valse vlag van vrijheid een schijnliberalisme binnen.

Om welzijn te beloven aan de gewone man perken ze de vrijheid in van de ongewone man (immigrant, kunstenaar, gelovige, grachtengordelbewoner, designbrildrager, intellectueel).

Dat er vanuit de VVD zo weinig kritiek kwam op de PVV, bewijst helaas dat het slecht gesteld is met ons liberalisme.

De VVD kan het goedmaken, door alsnog breeduit te lekken hoeveel Wilders allemaal bereid was in te leveren van z’n sociale programma. Maar zelfs dan weet Wilders de gewone man er vast van te overtuigen dat dit allemaal kletspraat van zeurpieten is. Daarin is hij sterk. Daarin is hij een verbluffend ongewone man.

Eikels

2010-08-26T12:14:00.003+02:00

Alles is handel, ook de Holocaust. ‘I am the seller from the original Anne Frank chestnut,’ meldt een mafkees op eBay. ‘On 21 november 2007 that chestnut sold for $10240,--. Now I am offering a tree grown out of an original Anne Frank chestnut.’‘The Ultimate Souvenir’ roept een andere dwaas, die $ 750 per kastanje wil. Op Marktplaats wemelt het stekjes, stukken schors, takken (‘laatste stukken gaan nu d’ruit’) en kastanjes (‘doet u een rieel bod’, ‘Heb nog een halve emmer vol ! Dus OP IS OP !!!’).

Zelf heb ik nog een stekje in de aanbieding van de Major Oak uit Sherwood Forrest, waar Robin Hood onder schuilde. De eikels gaan per opbod weg.

Eerdere kopers hadden ook interesse in mijn zonnebloempitten, met bijbehorend certificaat van hun afstamming van Van Goghs zonnebloemen. Voorts, in een combipak met Berlijnse Muurgruis: de pik van Joseph Goebbels. Voor 12 duizend mag-‘ie weg.

Zelfs handelaren zonder authentieke Anne Frank-gadgets kunnen aanhaken bij de business die oorlog heet. Zo biedt ‘JUMBAflame’ haardblokken aan die gemaakt zijn van (nee écht!) dezelfde kastanjesoort als de Anne Frankboom: ‘een haardblok welke van binnen ontbrand. Prachtig effect voor de zwoele avonden!’

Al die kastanjehandelaren hebben vast in hun handjes gewreven, toen Rob Trip in het Journaal met plechtige graftoon zat te verkondigen hoe die kastanje achter het raam voor Anne (snif) het symbool was (snif) voor de vrijheid.

Ke-tjíng, kassa. Fox News erbij. Reuters, CNN, kom er maar in!

Sterven in Bergen-Belsen biedt een tienermeisje allerminst bescherming tegen exploitatie vijfenzestig jaar later. Wat als die boom en haar loodzware stutconstructie op een kinderwagen was gevallen?

Zou de Stichting Support Anne Frank Tree, die per se die zieke boom overeind wilde houden, dan hebben volhard? Die club schreeuwde destijds moord en brand, alsof het omkappen haast een daad van antisemitisme was.

De stap van bevlogenheid naar fundamentalisme is een kleine.

Vraag: hoeveel bomen zijn er gekapt om die 20 miljoen exemplaren van Anne Franks dagboek uit te kunnen geven?

Overleven

2010-08-22T12:23:00.002+02:00

We kennen allemaal het schokje dat door ons heen trekt als we ineens in één ruimte zijn met een beroemd iemand. Ook al willen we het niet, generen we ons ervoor en doen we alsof het ons niets doet, het is een biologische reflex, die al sinds de oplevering in ons systeem is ingebouwd, uit overlevingsoogpunt.

Het heeft evolutionair voordeel om in de nabijheid van winnaars te toeven. Daarom hebben we de neiging om mensen zonder succes te negeren. Bij de Albert Heijn verdwijnt de straatkrantverkoper naar de achtergrond van onze waarneming terwijl zelfs een kleine celebrity als Erwin Kroll al oplicht in de menigte.

Voeg daar bij dat we geneigd zijn solidair te zijn met mensen naarmate ze meer overeenkomsten met ons hebben (in je eigen straat ga je aanzienlijk amicaler om met buren van je eigen opleidingsniveau), en het is begrijpelijk dat we niet zo begaan zijn met Pakistan.

Haïti en Thailand hadden nog een associatie van exotische vakantiebestemmingen, wat ze identificeerbaar maakten. Met Pakistanen hebben we zo weinig gemeen, dat hun lot verdwijnt naar de achtergrond van onze aandacht. Op een abstract niveau vinden we het sneu, maar het raakt ons aanmerkelijk minder diep dan de regen die Erwin Kroll steeds weer aankondigt in eigen land.

Is dat hypocriet?

Wel vanuit een christelijke moraal, maar als we gemakshalve even aannemen dat er geen God bestaat, dan is onze Pakistanweerstand domweg onze natuur, en zou het juist hypocriet zijn als we die probeerden te verdoezelen.

Om verre rampen toch aan de man te brengen proberen media die te scripten, er beelden bij te zoeken die ons dwingen tot inleving, en dan kom je snel uit bij kinderen en baby’s. Geef de straatkrantverkoper een baby op de arm en zijn dagomzet zal vervijfvoudigen.

Is dat hypocriet?

Welnee, het is domweg de natuur, zoals het de natuur is dat we liever winnaars dan verliezers zien.

Zoals het eveneens de natuur is die met rampen en epidemieën het bevolkingspeil reguleert op onze aardbol.

Check de agenda

2010-08-19T14:23:00.003+02:00

Wilt u Christiaan Weijts live ontmoeten? Dat kan, van Purmerend tot Zwolle, en van Nijmegen tot Oostende. Check de bijgewerkte agenda.

http://www.christiaanweijts.nl/agenda.html

2 november

2010-08-12T11:52:00.002+02:00

De tweede november van dit jaar belooft een broeierige dag te worden. Uitgerekend dan, op de sterfdag van Theo van Gogh, is de Amsterdamse rechtbank van plan om uitspraak te doen in de zaak tegen Geert Wilders.

Laten we aannemen dat het kabinet waarvan Wilders steunpilaar is, dan net geformeerd is. Alleen daarom al stroomt de buitenlandse pers massaal toe. Of het tot een veroordeling komt is nauwelijks van belang. Goed, het wordt een hele staatsrechtelijke puzzel of Rutte I bij een veroordeling overeind blijft, maar dat staat in geen verhouding tot de media-effecten van het proces.

Vermoedelijk zal Wilders opnieuw aandringen op een integrale voordracht van de aanklacht, inclusief alle ophitsende teksten en een volledige beschrijving van Fitna.

Als hij in zijn nieuwe rol als gedoogsteuner zijn toon al matigt, zal die nuance wegvallen in die mondiale reprise van de ‘oude’ Wilders. Ditmaal kan Buitenlandse Zaken niet volhouden dat het slechts om een verdwaald kamerlid gaat.

Dat kan meer gevolgen hebben dan een boycot van Goudse kazen en tulpenbollen. Ik bedoel: het verschil tussen gedoogsteunen en regeren is een subtiel verschil, en terroristen staan niet bekend om hun gevoel voor nuance.

De effecten zullen voor iedereen te merken zijn: nog strengere controles bij Schiphol, overheidsgebouwen, evenementen en metrostations. Wilders’ permanente beveiliging voorafschaduwt die van heel Nederland.

Zo stilletjes aan zullen de eerste doden wel vallen; er zijn zat koppen gerold om minder. Voeg daar bij dat de financiële pijn vooral komt te liggen bij de sociaal zwakkeren –Wildersstemmers en allochtonen; die immers het meeste lijden onder de verrechtsing van kinderopvang, WW, AOW, zorg en huur – en je kunt een aardige inschatting maken van de sfeer in ons land.

Nee, plezierig is die allerminst, en het meest irritante is dat het uitgerekend CDA-leden zijn die als enige nog een stok kunnen steken tussen de spaken, op hun congres.

Helaas bestaat er geen lijdzamer, geen hypocrieter volkje dan de christendemocraten.

Helaas heeft de grootste verliezer van de verkiezingen nu de meeste macht.

Gedoogsteund

2010-08-05T17:03:00.002+02:00

Lijn 12, dinsdagochtend 10:12. Eén halte voor Holland Spoor zwaaien de deuren open en stormen conducteurs binnen. Ook op het perron staat een legertje geüniformden, dat uitstappers opwacht.

“Kaartje! Spreek je Nederlands!” vang ik op. Een boom van een kale Hagenees houdt drie Hindoestaanse dametjes tegen. “Geen kaartje? Geen Nederlands? Dan nu: paspoort! Of ik breng je naar de politie. Voor proces-verbaal. Dat ken ook.”

Bij alle deuren spelen zich simultaan vergelijkbare scènes af. Binnen maakt een kaartjescontroleur zijn ronde, gechaperonneerd door een beveiliger. Ik houd mijn ov-chipkaart gereed – onnodig, want de kerels hebben haast en slaan de hoek waar ik zit – met alleen blanke autochtonen – over.

Het doek voor het rechtse kabinet is nog maar net opgespannen en dit soort handhavers neemt alvast een voorsprong op de inkleuring. Alleen al door het ‘boven de markt hangen’ van de PVV voelt het trampersoneel zich gelegitimeerd tot dit buitenproportionele en discriminele optreden.

Men waant zich gedoogsteund.

’s Avonds vertellen hoge politieambtenaren aan Netwerk dat ze een wetswijziging willen. De politie zou preventief moeten kunnen arresteren, dus nog vóór iemand iets strafbaars doet. Agenten kunnen namelijk heel goed inschatten of iemand rottigheid gaat uithalen. En zo kan oom agent z’n gezag weer terugkrijgen. Netwerk: “Maar je kunt toch niet zomaar iedereen gaan oppakken?” Frans Heeres, korpschef in Brabant: “Niet als je de wet niet verandert.”
Ook de politie begint maar alvast te vingerverven op het blanco doek. Als dat rechtse kabinet toch rechtsbeginselen overboord gooit, waarom dan niet gelijk het ´onschuldig totdat´-principe en het credo ‘niemand wordt gestraft voor zijn gedachten’.
Waarschijnlijk denken die agenten dat ze bij Rutte I straks zeggen: “Preventief arresteren? Ach, waarom ook niet? In China en Noord-Korea zijn er al heel ver mee. En bij de Stasi en de Gestapo bleek het een voortreffelijk instrument voor gezagsversterking.” Zonder dat er nog maar één streek op het doek staat, is de trend alvast ingezet om alle harde, agressieve en discriminerende sentimenten vrijelijk van de daken te schreeuwen.

Men waant zich gedoogsteund.

McLibris

2010-07-07T20:06:00.003+02:00

[Column de Groene Amsterdammer van vorige week]

De boekhandel verhoudt zich tot de schrijver als de speakerset tot de cd-speler. Je kunt nog zo'n voortreffelijke cd-collectie hebben, en nog zo'n geavanceerd apparaat, het zijn uiteindelijk de luidsprekers die het kunnen maken of verprutsen.

Toen de Libris Literatuurprijs dit jaar naar een verhalenbundel ging (Kleine dagen, Bernard Dewulf) werd kort daarop besloten dat voortaan alleen nog maar romans mogen meedingen. Twee redenen voert de firma Libris aan in een verklaring: 'de wens om maximale duidelijkheid te verschaffen en het toenemende aantal grote inzendingen met veelsoortig proza.'

Een tikje vreemd.

Een boekenketen die met een jaarlijkse prijs de Nederlandse literatuur een steuntje in de rug wil geven, zou toch niet vijandig moeten staan tegenover een toenemend aantal grote inzendingen met veelsoortig proza?

In plaats daarvan besluit de keten dat het maar eens uit moet zijn met die veelsoortigheid. Romans willen ze voortaan hebben, en niets anders. En waarom? Dat blijft met die verklaring onduidelijk.

De eerste wens - maximale duidelijkheid verschaffen - is meteen al niet uitgekomen. Het antwoord ligt overigens voor de hand: verhalenbundels verkopen niet. De mensen van de firma Libris zullen bijkans nog meer teleurgesteld zijn geweest dan Tom Lanoye, toen de naam van Dewulf viel.

Omstandig legt het Librisprijs-bestuur op de website uit dat het besluit om af te rekenen met de veelsoortigheid al genomen was in het najaar van 2009. Bij zulke refutatio's moet ik altijd denken aan Bismarcks uitspraak: 'Geloof niets in de politiek tenzij het officieel wordt ontkend.' Het heeft ook veel weg van die voetballers die een tegenstander pootje haken en direct daarop de vermoorde onschuld uithangen, met de handjes in de lucht. Ik deed niks hoor, echt niet!

En dan nog. Wanneer de firma Libris precies besloot verhalenbundels te tackelen doet er weinig toe. Voornamer is dat zo'n decreet weer eens bewijst wat een macht de boekhandelaar heeft in het literaire veld. Vanaf dit jaar zullen er waarschijnlijk heel wat verhalenbundels verschijnen die de genreaanduiding roman voeren, om mee te kunnen dingen.

Het onderscheid is natuurlijk nooit waterdicht geweest. Elke verhalenbundel zal een eenheid nastreven, en een zorgvuldige compositie zijn. Denk aan zo'n boek als Roem van Daniel Kehlmann, dat onlangs de Prix Cévennes won. Dat zou je gerust een verhalenbundel kunnen noemen, als je niet wist dat die dingen niet verkopen. Roman, zegt de Nederlandse vertaling dan ook. Ein Roman in neun Geschichten, durft het Duitse omslag nog wel te zeggen.

De boekhandels zijn de luidsprekers van de schrijver en als zij besluiten dat verhalenbundels en novellen niet verkopen, dan komen die werken ook nergens meer 'horizontaal' te liggen en staan ze weggemoffeld in een kastje met het label 'Onverkoopbare meuk die we ook nog hebben'.

Twee jaar geleden was er een aanverwant relletje rond de Gouden Uil in België. Die ging naar Marc Reugebrinks roman Het grote uitstel. Een onbekend en dus onverkoopbaar boek, klaagde de sponsor (boekhandelketen De Standaard), die 'slechts' negenduizend exemplaartjes wist te slijten. Kort daarop - en over het causale verband lopen tot vandaag nog stevige discussies - zijn jury en organisator van de prijs vervangen.

Ik snap die boekhandelketens niet. Blijkbaar willen ze alleen bestsellers met een prijs bekronen. Maar die bestsellers verkopen toch ook al zonder prijs? Plemp ze in torenhoge stapels in je kiosken, bij je kassa's en in je toptien, en houd dit weken achter elkaar stug vol met een en dezelfde 'titel' en je doel is bereikt, de honderdduizend gehaald, en je kunt weer door, het publiek op de volgende bestseller trakteren.

Ik snap die boekhandelketens werkelijk niet. Zo'n firma sponsort een literaire prijs toch juist om literaire kwaliteit buiten het reguliere massa-aanbod boven water te krijgen? Maar nee, het is juist de veelsoortigheid van het proza waar de ketens nadrukkelijk vanaf willen. Het streven is een maximale versmalling van het assortiment. Zoals overal garandeert eenvormigheid en massaliteit efficiëntie en omzet. Het maakt die ketens niet uit of ze dat bereiken met boeken, overhemden of hagelslag.

McLibris, I'm lovin' it.

Op papier heeft de literatuur nog een status waarin ze bescherming geniet tegen het platte marktmechanisme, met een laag btw-tarief, een vaste boekenprijs of met literaire prijzen. In de praktijk is dat zoiets als het obligate paragraafje 'verantwoord en duurzaam ondernemen' dat bedrijven in hun jaarverslagen opnemen.

Dankzij McLibris verschijnen er de komende jaren nog meer romans, namelijk al die verhalenbundels die terecht menen ook mee te moeten dingen. Het gevolg is dat de 'roman' een nog grotere vergaarbak wordt van allerhande prozateksten. De lectuur zat er al bij, de thrillers en de chicklits, net als de novelles. Nog even en ook toneelstukken, biografieën en gedichtenbundels krijgen het woord 'roman' opgestempeld.

Pas maar op, Libris. Dit kan wel eens een verontrustende toename zijn van veelsoortig proza.

Voor een tientje naar Italie

2010-07-03T20:39:00.002+02:00

http://www.arbeiderspers.nl/web/Nederlandse-fictie/Nederlandse-fictie-artikel-pagina/La-dolce-vita.htm

Kolenboeren

2010-07-01T08:08:00.002+02:00

Nog een reden om geen nieuwe kolencentrales te bouwen: er kleeft bloed aan die kolen, ingekocht bij bedrijven die moorden in Colombia, en bij Zuid-Afrikaanse mijnen die de gezondheid van de omwoners schaden. Dat onthulde Netwerk deze week.

Als argument vóór nieuwe kolencentrales heeft de politiek altijd aangevoerd dat we geen keus hebben: de energiebehoefte neemt toe, duurzame energie is er nog niet en we willen niet afhankelijk zijn van import uit het buitenland.

Dus we bouwen nieuwe centrales, stoken er kolen in die Zuid-Afrikanen longkanker bezorgen, vangen de CO2 op en slaan die voor eeuwig op onder woonwijken, saboteren onderzoeken naar de gevaren hiervan - zoals Zembla onlangs liet zien -, en dat doen we allemaal als… tijdelijke overbrugging naar duurzame energie.

Dat wil er bij mij niet in. De Zembla-uitzending over CO2-opslag toonde aan hoe groot de invloed is van energiemaatschappijen op de politieke besluitvorming. Zoals de elektrische auto in de jaren zeventig al rijp voor productie was maar werd tegengehouden door de olie-industrie, zo heeft het er nu alle schijn van dat duurzame energie in Nederland tegen wordt gehouden door kolenstokers die teveel verdienen aan de status quo.

Na de privatisering zijn die zich als prijsvechters gaan gedragen, snapt niemand z’n energienota meer, en ligt onze duurzaamheidagenda in handen van multinationals en andere middenstandsbazen.

Liberalisme is leuk, maar je kunt er ook in doorschieten. Zoiets elementairs als ons gas en licht had nooit zo radicaal aan de marktwerking overgelaten mogen worden. Stel je eens voor dat we ons bosbeheer, ons basisonderwijs of ons leger gaan opsplitsen in winstmakende, onderling concurrerende bedrijven.

De politiek laat zich gijzelen door een onthutsend immorele industrie en vraagt intussen wel van huishoudens een symbolisch offer: dat ze hun gloeilampen vervangen door spaarlampen, wat amper besparing geeft, maar wel operatiekamerlicht, want die krengen zijn niet dimbaar.

De gloeilampen verdwijnen voordat er een goed alternatief is ontwikkeld, en met de stopcontacten is het andersom: die blijven langdurig vuil, terwijl alle alternatieven al lang voorhanden zijn.

Foetsie

2010-06-11T10:35:00.002+02:00

En ineens is alles voorbij. Welkom in het Nederland van na 9 juni.
Het voelt zoals vroeger bij jaarwisselingen: tegen alle opgetogen verwachtingen in bleek de wereld nog precies dezelfde te zijn.

Ik schrijf deze column ruim vóór de uitslagenavond, en weet nu al dat ons eenzelfde deceptie wacht. Wie er ook won, of de peilingen nu uitkwamen of niet (de Nostradamus in mij fluistert dat Rutte op het nippertje nog onderuit gaat, en een kabinet met Fred Teeven op Justitie en Helma Neppérus op VROM ons bespaard blijft), en wie er ook achter de onderhandelingsdeuren verdwijnen, één ding is zeker: wijzelf zijn het niet.

En daar heeft niemand ons op voorbereid. Drie maanden lang hebben Cohen, Rutte, Balkenende, Pechtold, Halsema en Wilders onze huiskamers bewoond, we zijn intieme details over ze te weten gekomen die we zelfs van onze partners niet weten, we hebben ze vaker in de ogen gekeken dan welk familielid ook, we hebben Emiel Roemer opgenomen als goedmoedige, nieuw aangetrouwde neef, we hebben met ze gelachen, voor ze geklapt, tegen ze gescholden, met ze gehuild en met ze gebeden om Gods genade.

En nu: foetsie.

Ze zijn formeren. Of met reces. Van een enkeling zullen we glimpen opvangen gefilmd door Paleishekspijlen of Torentjesramen. Het zal ons gevoel slechts versterken: dat ze ons, zo snel al, keihard in de steek hebben gelaten.

Dat de oranjegekte de leegte komt opvullen kan nauwelijks een troost heten.

Tegen wil en dank ben je ook aan die hele umwelt gehecht geraakt: Felix, Frits, Ferry, Clairy, Maurice, Matthijs. Ook zij verlaten je kamer, waarin jij achterblijft, met lege flessen en oorsuizen.

Een enkeling zal nog voor de poort posten van zo’n geforceerd ruraal congrescentrum, waar degenen die we gisteren nog vertrouwden in opzichtige vrijetijdskleding naar buiten komen om niets te zeggen, voordat ze instappen bij hun chauffeurs.

Als de camera de geblindeerde ramen volgt, realiseren we ons dat Seneca gelijk had toen hij schreef dat bij weinig mensen dankbaarheid langer duurt dan het geschenk.

Europa en de box

2010-05-20T20:56:00.003+02:00

Zodra een kind begint te kruipen, ontdekt hij dat zijn wereld groter is dan de box. Maar ondanks die Columbiaanse ontdekkingsreizen over het parket, vindt hij het heerlijk om soms terug te keren in die kleine wereld, omringd door spijlen en bogen vol speeltjes.

Ik zie het dagelijks gebeuren, en realiseer me: die box is Nederland, mijn huiskamer Europa. Bij het idee dat ‘Brussel’ inspraak zou moeten krijgen in nationale begrotingen, riepen bijna alle partijen: inmenging in onze democratie!

Dat zou waar zijn, als Europa een monster was dat ons wil opeten. Maar uiteraard zijn wij zelf Europa, met een gedeelde geschiedenis van Middeleeuwen, Erasmus, Renaissance, Shakespeare, Barok, Voltaire, Verlichting, Van Gogh, Nietzsche en de Beatles.

Als we dat iets eerder beseften, zaten nu die PVV-malloten niet namens ons in Brussel. Dan hadden we daar sterkere invloed gehad, in de aanloop naar de periode dat Europa een echte democratische federale regering krijgt, en ons Binnenhof verschrompelt tot regionaal kantoor.

Zelf kan ik niet wachten, maar de meeste Nederlanders maakt het doodsbenauwd.

Onbegrijpelijk, want juist doordat die democratische regering er niet is, krijgen we nu van alles uit ‘Brussel’ door onze strot geduwd.

Als we iets minder ruimtevrees hadden, dan bestond die regering al tien jaar, en had Europa ingegrepen in het begroten-op-z’n-Grieks, zodat we nu die miljarden siëstasteun nog op zak hadden.

Als we inzien dat die leuke speeltjesbox die Nederland heet onderdeel is van een veel ruimere en fascinerende huiskamer, dan hoeven we niet steeds weer jongens als Ewoud Irrgang (SP) in het journaal te zien klagen over inmenging van Europa in onze democratie.

Mijn zoon van acht maanden klaagt toch ook niet over inmenging van de huiskamer in zijn vertrouwde boxrealiteit? Nou ja, heel soms nog, en dan mag hij best even terug die box in.

Maar als hij net zo oud is als Ewout Irrgang (en ik - we lagen allebei in 1976 in onze boxen) mag ik toch hopen dat zijn wereld wél groter is geworden dan z’n eigen huiskamer.

Binnenpretje

2010-05-12T15:39:00.002+02:00

Kiezers trekken met vreemdgaan - het kan. Nicolas Sarkozy en Silvio Berlusconi stegen alleen maar in de publieke opinie toen de media op hun huwelijksproblemen en buitenechtelijke affaires doken. Zelfs Bill Clinton wist zijn imago te reinigen met een verbluffend vakkundig mediaoptreden.

Zou Jack de Vries nu ook zoiets aan het uitdokteren zijn, nu z’n vrouw hem eruit gegooid heeft om die relatie met z’n adjudante? Zit de spindokter annex demissionair staatssecretaris nu in z’n Haagse kazerneschuurtje te repeteren op een gloedvolle tv-bekentenis bij EénVandaag?

Als ik zijn spindokter was, zou ik roepen: doe het niet, Jack!

Sarkozy en Berlusconi, ja, die profiteerden van de herkenning bij het Franse en Italiaanse volk. Ach, natuurlijk, in de liefde gebeuren zulke dingen… dat maakt ze juist menselijk. Zelfs de Amerikanen konden Clinton zijn avontuurtje vergeven. Opnieuw: door identificatie met het al te menselijke.

De enige groep aan wie je zoiets niet kunt verkopen, zijn de stugge Nederlanders. Vooral de CDA-stemmers kunnen zich voor geen nanometer identificeren met het buiten-de-deur-gecopuleer van De Vries. Gij zult niet begeren uw naasten adjudante.

Kiezers laten zich niet zozeer leiden door partijprogramma’s (daarvan moet je immers maar afwachten wat er na coalitievorming van overblijft), maar door iets ongrijpbaarders: verwantschap met iemands morele opvattingen, met ‘hoe hij in het leven staat’.

Hoewel Wouter Bos en Job Cohen identieke standpunten hebben, is alleen Cohen een stemmenmagneet. Verklaring: Bos somt altijd verbeten details en standpunten op, terwijl Cohen zich niet bekommert om de precieze cijfertjes; hij draagt een morele ideologie uit en wekt daarom vertrouwen.

Een overspelig gezinshoofd kan in CDA-kringen op evenveel vertrouwen rekenen als een kakkerlak in een koekjesfabriek. Bovendien is die blije EO-jongerenlach met geen strijkijzer van Jack de Vries’ gezicht te persen. Zelfs als hij een krans legt of een in driekleur gewikkelde kist verwelkomt, blijft die smile op z’n tronie zichtbaar. Onder de loep die tv heet, zal dat permanente binnenpretje onhandig ogen bij zijn biecht.

Alsof hij nog stilletjes nageniet van de nachten die hij betreurt.

Festivalitus

2010-04-15T10:31:00.002+02:00

Als banken zelfs weer klassieke muziek sponsoren, dan moet de crisis wel echt voorbij zijn. SNS Reaal maakte gisteren bekend het Amsterdamse Grachtenfestival met een ‘genereuze bijdrage’ te redden van de ondergang.

Dat is fantastisch leuk nieuws voor al die wijndrinkende bootbezitters die elk jaar hun open sloepjes komen showen en heel cultureel kunnen kijken als ze een toastje camembert wegknabbelen.

Toch dompelde het bericht dat het festival zou verdwijnen me vorig jaar niet meteen in diepe rouw.

Ons culturele landschap is namelijk onderhevig aan een zware festivalitus.

We beleven kunstuitingen het liefst massaal, en gratis, of desnoods spotgoedkoop. We zien liever op de UIT-markt wat previews dan dat we een avondlang naar toneel kijken.

Liever naar de Parade dan die obscure subsidiezuigende clubjes bezoeken in hun vlakkevloertheatertjes. Liever de Nacht van de Poëzie dan één zo’n kutbundel aanschaffen. Alleen in de Museumnacht lopen we lallend langs al die geinige Van Goghjes. Kunst is decoratie.

Die festivalitus ontmaskert ons als cheap asses, die cultuur zappend consumeren, alsof we door een brochure bladeren, of in een warenhuis rondwandelen waar we niks hoeven te kopen, en voor wie voorop staat dat er bij gedronken en geouwehoerd kan worden. Dus krijgen we weer gemakkelijke meeneuriemuziek aan de Prinsengracht, vertolkt door publiekslievelingen met een nét iets cultureelverantwoorder uitstraling dan Wibi Soerjadi. Het verschil met een André Rieushow is minimaal.

En juist daarom wil SNS Reaal graag een ‘genereuze bijdrage’ lappen. Naamsbekendheid boven alles. En zo’n cultureel geëngageerd profiel is goed voor de bank. Voor kunstuitingen die zich niet direct in het festivalformat laten proppen zijn het zware tijden. Topmusici vertrekken voor een carrière in het buitenland. Het Concertgebouworkest bezuinigt.

Subsidiekranen van kleine gezelschappen sluiten. Dichters beunen bij als copywriter. Dansers trekken de broekriem aan. Geen bank die hier het mecenaat voor op zich neemt, zodat theater- en concertkaartjes steeds duurder worden, de kunst wegkwijnt en de festivalisitus doorwoekert.

Het Grachtenfestival is gered. Maar rekent iemand uit hoeveel avondvullende niet-decoratieve voorstellingen er gemaakt konden worden van die genereuze bijdrage?

spits en dal

2010-04-08T11:00:00.001+02:00

Hier volgt een mededeling voor reizigers die zo nodig tussen zeven en negen uur ’s ochtends massaal in onze treinen willen zitten.

Wij van de NS willen de kaartjes in die spitsuren tien procent duurder maken. Elke dag merken we namelijk weer tot onze stomme verbazing dat de treinen ná negen uur bijna leeg zijn en die daarvóór propvol.

Nu zult u tegenwerpen dat wij al een spitstarief hanteren, omdat uw voordeelurenkaart alleen buiten de spits om geldig is, en dat het spreidingseffect daarvan blijkbaar minimaal is, maar dat is allemaal niet waar.

Misschien zegt u nu gniffelend tegen uw buurman dat dit net zo’n briljant plan is als die supersnelle trein die veel te duur is en daarom bijna leeg tussen Amsterdam en Brussel pendelt. Prijs de prijsbepalers van de spoorwegen, spot u smalend. Ook dat is niet waar. Want het zoutkaartje dan, riposteren wij op onze beurt. Het zoutkaartje! U met uw kortingskaart profiteerde er niet van, maar het zorgde wel voor een overweldigende verplaatsing van 5 (vijf!) procent reizigers van spits naar dal.

Of misschien herinnert u zich nog het experiment dat wij in juni 2008 hielden op het traject Haarlem-Amsterdam. Daar gaf een overweldigende meerderheid van 4 (vier!) procent van de reizigers aan ‘wel wat te voelen voor spitsmijden’.

Het spitskaartplannetje komt uit de koker van de bezuinigingswerkgroepen, maar het is heus niet onze bedoeling om geld te verdienen door u tien procent extra te laten neertellen.

Nee, dat geldt alleen voor reizigers die zo eigenwijs zijn om tussen zeven en negen te reizen. Vraag gewoon aan uw baas of u voortaan om tien of twaalf uur mag beginnen, en aan de school of ze je kinderen wat langer binnenhouden. En regel met uw partner dat zijn of haar werkgever dat ook doet. Simpel toch?

Een achterbakse lastenverzwaring voor hardwerkende, automijdende burgers? Een duwtje naar de auto?Dat is allemaal niet waar. Evenmin als dat uw trein een kwartier vertraging heeft. Hij zal namelijk over vijftien minuten binnenkomen.

Schrijversvloek

2010-03-29T20:47:00.004+02:00

Column in De Groene, over megalomanie en schrijven:

http://www.groene.nl/commentaar/2010-03-24/schrijversvloek

Gerard Walschapprijs voor Via Cappello 23

2010-03-27T14:10:00.002+01:00

http://www.nrcboeken.nl/nieuws/weijts-krijgt-gerard-walschapprijs

Gezocht: minister (m/v)

2010-03-18T09:19:00.002+01:00

Column nrc.next, vandaag even als afbeelding, want ik krijg de visuele gimmick hier niet gefixt (is dat Nederlands? Kennelijk). Klik om te enlargen, zou ik zeggen.

Aanloopkosten

2010-03-16T17:53:00.002+01:00

Van alle mensen die gevoelig zijn voor oplichting zijn er twee het meest vatbaar: ongeneeslijk zieken en mensen die een boek willen schrijven.

Lees verder op:
http://www.groene.nl/commentaar/2010-03-15/aanloopkosten

Een koopje

2010-03-11T08:53:00.001+01:00

Al die tijd dat ze minister is, heb ik nooit begrepen waarom Gerda Verburg (CDA) ervoor kiest om door het leven te gaan met twee pigmentloze haarlokken op haar hoofd. Is het een van die raadselachtige ziekten die je oploopt als je teveel op bioindustrieterreinen komt? Een milde Wildersimitatie?

Nee, in de blessuretijd van haar ministerschap ontdek ik het: afleidingstactiek. Zodra ze in beeld is, luister je niet meer. Je staart alleen nog gebiologeerd naar die behaarde varkensstaartjes. Met die bliksemafleiders kreeg Verburg er vast al menig ruimingsbesluit doorheen.

Ook nu moet ik in de krant teruglezen wat ze op tv zei, ter verdediging van de Gerda, de eenmalige glossy van haar ministerie die de oppositie in alle staten bracht, omdat die vier ton kostte. “Een koopje,” vindt Gerda, “twee kwartjes per huishouden.”

Inderdaad een koopje. Overheidsbrochures produceren kost nu eenmaal geld, veel meer dan de bladen die je in stationskiosken koopt. Toen ik net afgestudeerd was, schreef ik af en toe een freelancestukje voor het bureau dat ook voor de Gerda de ‘tekstproductie’ verzorgde, zoals voor veel overheidsorganen.

Wat pompen al die ministeries er toch oerwouden aan nieuwsbrieven, personeelsperiodieken en relatiemagazines doorheen! Steevast kreeg ik er twee tot vier keer zoveel betaald als in de ‘vrije journalistiek’.

Goed, je mag geen enkele kritische vraag stellen en drie pr-mensen mogen je ‘tekst’ na het ‘produceren’ naar hartenlust bewerken, maar als twee A4’tjes tekstproductie je maandelijkse huur betalen, verkoop je je journalistieke ziel graag een paar uurtjes aan de duivel. (Trouwens… die gekrulde hoorntjes… ik wil natuurlijk niemand demoniseren…)

Dat de hele Tweede Kamer ineens schande roept om één jubileumglossy is wel een tikje opportunistisch. Waarom nooit geklaagd over het onderliggende probleem: dat de overheid teveel geld pompt in overbodige of inefficiënte communicatie. Niets over de 12 miljoen belastinggeld voor Postbus 51, of over die stapels overheidsdrukwerk die direct in papierbakken verdwijnen.

Nee, liever een spoeddebat over de Gerda. Dan kunnen ze hun pretkraan weer opendraaien, de lijsttrekkers.

Hoeveel kost een spoeddebat de belastingbetaler eigenlijk?

Belgische Toestanden

2010-03-04T16:18:00.002+01:00

Dat je niet merkt dat het kabinet demissionair is, komt doordat het altijd al even missionair was als een afdruiprek. De paar wezenlijke besluiten díe zijn genomen, worden nu als ‘controversieel’ ongedaan gemaakt.

Zo zoetjes aan kunnen we dus vaststellen dat ons poldermodel z’n langste tijd gehad heeft. Aow-leeftijd, kilometerheffing, JSF: na lang polderen kwam er een consensus-grijs besluit over, en in de demissionaire periode poldert de Tweede Kamer dit weer uiteen tot gruis.Een coalitieregering kan niet anders dan compromissen maken.

Een compromis is een beslissing waar alle betrokkenen ongeveer even ontevreden mee zijn. In Balkenende IV luidde die beslissing doorgaans: dat stellen we uit.

Het poldermodel: als de één een rode deur wil, de ander een groene en de volgende een blauwe, dan verven we die deur grijs. The Dutch miracle, zo stond het ooit in de buitenwereld bekend. Bij de komende formatie zal blijken dat het enige wonderbaarlijke eraan is dat we het niet allang hebben ingeruild voor een Angelsaksisch model met een beperkt arsenaal aan smaken (Labour versus Tory, Democraten versus Republikeinen).

Wat zou het zalig zijn als onze versnipperde partijtjes opgingen in, zeg, drie of vier grote clubs, waarvan er ééntje mag gaan regeren. Niet alleen heeft zo’n robuuste regering meer slagkracht dan een bijeengepunnikte lappendeken, ook krijgt de kiezer eindelijk waar voor z’n stem. Nu moet hij maar afwachten wat er van een verkiezingsprogramma overblijft na het polderen in Beetsterzwaag. Praktischer is het om vóóraf al uit drie of vier potentiële regeringen te kiezen (waarbij, bijvoorbeeld, D66, VVD en Verdonk opgaan in de Liberalen) die allemaal een verkiezingsprogramma schrijven dat meteen als Troonrede door kan, zonder een komma te wijzigen.

Met zo’n stelsel ben je ook in één klap af van dat gelazer van wie met wie wil, wie wie uitsluit en of een bepaalde coalitie ongeloofwaardig vinden ook uitsluiten is. Helaas wil de tijdgeest het omgekeerde: versplintering troef.

In nog geen zes maanden Beetsterzwaag kun je hier een coalitie van bakken.

Ik voorzie Belgische Toestanden.

Verloedering troef

2010-02-18T09:09:00.002+01:00

column nrc.next vandaag

Opnieuw een speler in de vrije markt die van de overheid een looprekje krijgt: de huizenbezitter.

Kun je in Den Haag je hypotheek niet meer betalen, dan krijg je een overheidskapitaalinjectie: de gemeente betaalt de executiewaarde aan de bank, die de rest bijpast, en je kunt in je huis blijven wonen, met een overheidslening en schuldhulpverlening.

Het vangnet is mede bedoeld om huisjesmelkers een hak te zetten die de probleempanden tegen bodemprijzen wegkapen.

Zo’n verregaande ingreep in de vrije markt (die blijkbaar flink verziekt is) lijkt een leuke vondst, totdat je even stilstaat bij de praktische kant.

Wie betaalt dat mooie looprekje? Degenen die de staatskassen spekken met OZB, verontreinigingsheffing, eigenwoningforfait, waterschapsbelasting, overdrachtsbelasting en al die andere verrassingen die omhoog zullen schieten.

De huizenbezitter die zijn zaakjes wel op orde heeft, moet dus betalen voor Sjakie Flodder die dacht dat hij ook wel een huis kon kopen.

En wacht eens: we hebben toch de Nationale Hypotheek Garantie? Vier op de vijf aangekochte woningen van onder de 350.000 euro vallen onder dat waarborgfonds, waarmee de bank niets hoeft bij te passen boven de executiewaarde. Onze Sjakie heeft dus ófwel een huis boven de 350k gekocht, ófwel hij voldeed bij de hypotheekaanvraag al niet aan de NHG-normen.

Zowel de bank als Sjakie namen een onverantwoord risico. En wie schiet de gemeente te hulp? De bank en Sjakie. Een ander motief voor het Haagse plan is dat hiermee geen extra sociale huurwoningen nodig zijn. Nee, want Sjakies eigen woning wordt feitelijk gemeente-eigendom, dat Sjakie met zijn uitkering huurt van de staat. De stad verandert op die manier haar degelijke kooppanden tot sociale woningbouw.

Verloedering troef.

Want reken maar dat Sjakie zijn te dure pand slecht zal onderhouden, en dat de waarde van de omliggende huizen zal dalen. Als alle Sjakies in de huizen zouden blijven die ze kunnen betalen, zou het leven van verantwoorde huizenbezitters een stuk plezieriger zijn.

Misschien zouden dan zelfs twee volmaakt absurde belastingen – het eigenwoningforfait en de overdrachtsbelasting – eindelijk kunnen verdwijnen.

Verbaal koorddansen

2010-02-15T12:44:00.003+01:00

Column nrc.next vorige week

Het zijn lijkenstapels die we ons onmogelijk voor kunnen stellen: 1,2 miljoen Irakese doden, 4 duizend Amerikaanse doden.

Wat betekent onze steun aan de Irakoorlog? Dat we hier medeplichtig aan zijn? Of is zo’n steunbetuiging een puur symbolische, onschuldige daad?

Zulke vragen had ik graag door de regering beantwoord gezien. Ook voor mijn eigen zielenheil, want of ik het wil of niet: die steun is ook namens mij gegeven.

J.M. Coetzee schrijft over de Irakoorlog in Dagboek van een slecht jaar (2007): ‘Gewetensvolle Amerikanen maar ook individuele westerlingen [moeten] manieren bedenken om hun eer te redden (…) niet met vuile handen voor de rechtbank van de geschiedenis te hoeven verschijnen.’

De poging van het kabinet om de eigen eer te redden bleek louter talig van aard te zijn. Wekenlang is er onderhandeld, om uiteindelijk met een tekst te komen die door de PvdA als ‘ruiterlijke erkenning van fouten’ kan worden gelezen en door het CDA als bevestiging dat ze niets fout hebben gedaan.

Voor zo’n tekst moet je uitwijken naar neutrale woorden: ‘Het kabinet accepteert de beschrijving van de feitelijke gang van zaken’. Accepteren is iets anders dan ermee instemmen of het erkennen. Je kunt makkelijk iets accepteren zonder het ermee eens te zijn.

Of: het kabinet meent ‘dat het beter was geweest wanneer de communicatie met de Kamer meer inzicht had geboden’

Beter. Wil dat zeggen: het was al goed, het kon alleen iets beter? Het is dezelfde acrobatische figuur als het ‘adequater volkenrechtelijk mandaat’ dat nodig was. Was het dan al adequaat? Er bestaat toch ook geen ‘voldoendeër’?

De fundamentele tegenstellingen in het kabinet dwingen steeds weer tot dit soort verbale koorddanserij. We investeren in JSF-testtoestellen maar kopen ze niet.

Er zal een moment komen dat de elasticiteit van de taal niet meer toereikend is om de afstanden te overbruggen. Is het niet met het besluit over Afghanistan, dan zal het bij de bezuinigingen zijn.

Zulke constructies dienen geen ander doel dan de scheur in de coalitie dicht te plamuren. Het eigen imago is dus belangrijker dan de zorg en de verantwoordelijkheid voor de buitenwereld, voor onze eer en voor onze vuile handen. Dat maakt een onaangenaam arrogante indruk.

Nee, dat moet allemaal veel adequater.

Sinds lang weer m'n agenda bijgewerkt

2010-02-10T21:39:00.001+01:00

http://www.christiaanweijts.nl/agenda.html

Zie aldaar voor alle updates. Tot 10/10/10

NRC voorpagina

2010-02-01T17:30:00.002+01:00

Kijk eens aan, sta ik ook eens op de voorpagina van het NRC Handelsblad.

Click to enlarge.

Longlist Libris

2010-01-25T12:06:00.003+01:00

DE 18:Abdelkader BenaliDe stem van mijn moederArbeiderspersFleur Bourgonje VerdwijnpuntArbeiderspersDésanne van Brederode Door mijn schuldQueridoWalter van den BroeckTerug naar WaldenMeulenhoff/ManteauBernard DewulfKleine dagenAtlasMensje van KeulenEen goed verhaalAtlasMarie KesselsRuwDe Bezige BijHerman KochHet dinerAnthosLanoyeSprakeloosPrometheusEdzard MikGoede tijdenDe Bezige BijNelleke NoordervlietZonder noorden komt niemand thuisAugustusCees Nooteboom‘s Nachts komen de vossenDe Bezige BijThomas RosenboomZoete mondQueridoToon TellegenHet vertrek van de mierQueridoPeter TerrinDe bewakerArbeiderspersAnnelies VerbekeVissen reddenDe GeusThomas VerbogtVerdwenen tijdNieuw AmsterdamChristiaan WeijtsDe etaleurArbeiderspers

Zie ook hier.

OBA Live

2010-01-23T16:21:00.001+01:00

Onno Blom tegen Theodor Holman over De Etaleur:
Terugluisteren (en tevens kijken) via het archief:
http://www.obalive.nl/archief.aspx

NRC zegt: beste werk tot nu toe

2010-01-08T17:45:00.006+01:00

Vanmiddag een mooie en uitgebreide bespreking van De etaleur in NRC Handelsblad, dat deze 'dansnovelle' uitroept tot mijn beste werk tot nu toe.

"Een feilloze ode aan de dans" "Fenomenaal", "omvattend meesterstuk", "choreografie van de menselijke geest."

Zulke kwalificaties verzachten de winterkoude vorstelijk.

Update 9/1/10: Vanmorgen ook nrc-boekenchef Pieter Steinz bij Radio 1 met een bespreking.

Alles opgelost

2009-12-24T13:25:00.002+01:00

[column nrc.next vandaag]

Is er dan helemaal niets moois te melden? Toch wel.

Vorige maand maakte ik me hier vrolijk over minister Eberhard van der Laan (PvdA, Integratie) en zijn ‘nieuwe Nederlanders’, die hij alleen een ‘morele verplichting’ kon geven om op taalcursus te komen, een spek-en-bonenverplichting kortom.

Het doet mij deugd om, vlak voor de Kerstdagen, vast te stellen dat Van der Laan het licht heeft gezien. Allochtonen verplichten in strijd met het gelijkheidsbeginsel? Dan leggen we toch iederéén een ‘levenslange leerplicht’ op, ‘vanuit de gedachte dat het in een kenniseconomie noodzakelijk is dat mensen een bepaald minimumopleidingsniveau hebben’, aldus Van der Laan in een Kamerbrief.

Briljante omzeiling van het gelijkheidsbeginsel! Op die fiets kunnen we nog veel meer problemen aanpakken. Terrorisme? Tap van iederéén zijn telefoon af. Files? Verplicht iederéén gespreid te reizen. Hangjongeren? Verbied iederéén na tienen op straat te komen. Armoede? Laat iederéén hetzelfde verdienen. Overbevolking? Laat iederéén maar één kind nemen.

Nee, dat communisme was zo gek nog niet. De toch al dunne scheidslijn tussen het gelijkheidsbeginsel en het totalitarisme, die was zó jaren nul, vanaf 2010 schaffen we hem gewoon af.Hoe we dat ‘minimumopleidingsniveau’ gaan meten? Gewoon met een testje in die grote griepprikhallen. Wat we doen met al die autochtone Hollanders die niet slagen? Wat dacht je? Gewoon hun seizoenskaart afpakken. En hun stembiljet. Zul je zien dat die Wilders lang niet meer zo hoog eindigt in het klassement.

Zo moeilijk is het allemaal niet, politiek.

Alle problemen opgelost, aan het einde van dit decennium, en dan is er zelfs nog wat ruimte over.

Die wil ik vullen met sneeuw, het gelijkheidsbeginsel bij uitstek, en metafoor voor het kabinetsbeleid: alles afgedekt en egaal, de wereld als een oude kerstkaart. En bovenal geldt wat Herman de Coninck (1944-1997) er over dichtte:

zo lang er sneeuw ligt
is het nooit volledig duister, nee,
er is de klaarte van een soort geloof
dat het nooit helemaal donker wordt.
zo lang er sneeuw is, is er hoop.

Waarom de Belgen beter zijn

2009-12-22T20:11:00.006+01:00

http://www.gva.be/boekrecensies/christiaan-weijts-de-etaleur.aspx

Vandaag een recensie in De Gazet van Antwerpen.
"De etaleur is veel meer dan een elegante stijloefening, het is evenzeer een poëtische reflectie over het stadsleven en een filosofisch verhaal over levenskunst."

De recensie past in een reeks van gul onthaal in Vlaanderen. Zie bijvoorbeeld dit eerdere bericht.

Intussen lijkt zich een interessant cultuurverschil tussen de noordelijke en de zuidelijke Lage Landen af te tekenen. Dit is zelfs zo opmerkelijk dat het de moeite waard is er hier speciale aandacht voor te vragen middels een quiz.

Wat mij opvalt is dat recensenten in Vlaanderen dit boek onmiddellijk in een juiste context weten te plaatsen. Een journaliste die mij onlangs voor publiek in Oostende interviewde, refereerde op een terloopse, vanzelfsprekende manier aan Walter Benjamin en zijn idee van de Engel der Geschichte, die in De Etaleurtot vertelinstantie lijkt te zijn verworden.

In de Volkskrant -- het enige dagblad dat het boek besprak, in een ultrakort stukje door een theaterrecensente -- werd gemopperd op het vermeende machteloze karakter van deze onduidelijke engel.

Als zelfs zo'n evidente verwijzing onopgemerkt blijft, hoe kan een boek dan ooit goed geplaatst worden? En als zelfs recensenten niet meer voldoende culturele bagage hebben, hoe kan het dan ooit nog goed komen met ons land?

Dan volgt hier de quizvraag. Onder de inzenders (reageren onder deze blog) verloot ik een pocket-exemplaar van Art. 285b en een exemplaar van De etaleur.

Waarom heeft dit boek in Belgie al talloze, vrijwel uitsluitend razendenthousiaste recensies gekregen, en blijft het in Nederland onbesproken?

A) Het onderwijs in Belgie is beter dan in Nederland

B) De ietwat barokke / bourgondische / manieristische stijl vindt in Vlaanderen meer bijval dan in Nederland, waar soberheid en Calvinisme, ook verbaal, de grootste deugden zijn.

C) Nederland ziet De etaleur als een tussendoortje, een werk in opdracht, een gelegenheidsboekje waar ze haar toch al zo schaarse kolommen niet aan wil verspillen.

D) In Vlaanderen heeft men meer waardering voor boeken die nadrukkelijk 'cultuurboeken' zijn, dat wil zeggen: boeken die nadrukkelijk wortelen in de Europese cultuur en bij hun lezer dit referentiekader als vanzelfsprekend aanwezig achten.

E) Anders, namelijk.....

De uitslag volgt vroeg in 2010 in dit blog.

Dank voor uw aandacht.

PS. Over Vlaanderen gesproken: Via Cappello 23 is zojuist genomineerd voor de Gerard Walschap Literatuurprijs.

http://www.begeerte.be/page.php?page=productie&ID=120

Afrekenen met losers

2009-12-18T13:14:00.003+01:00

[clumn nrc.next, gisteren]

Altijd gedacht dat de christendemocratie stoelde op naastenliefde en het onderhouden van zwakkeren, maar nu presenteert het CDA haar nieuwe koers. ‘Op Eigen Kracht’ is het motto bij het rapport dat het Wetenschappelijk Instituut van de partij maakte.

Behalve de slogan lijkt ook de inhoud eerder met de VVD-vulpen te zijn geschreven dan met het christelijke schoolkrijtje. Het mes moet in de zorg, de sociale zekerheid en de overheid. Uit de voorstellen: bevries de ambtenarensalarissen, geef de huurprijzen vrij, verkort de WW, en laat ouderen hun eigen rollator betalen.

Dit rapport, een opmaat voor een nieuw verkiezingsprogramma, is een openlijke flirt met Mark Rutte, en misschien ook met Alexander Pechtold. Nu het huwelijk met links met zoveel plakband aan elkaar zit (alleen al de idiote constructies bij de JSF en het Irakonderzoek!), en de PvdA met de dag dieper wegzinkt, is het CDA blijkbaar gaan inzien dat het einde nabij is, en maakt ze een ruk naar rechts, blijkbaar in de hoop op een coalitie met de liberalen.

Balkenende ontkent dit allerminst. Elsevier vroeg hem in het kerstnummer of de PvdA hier wel akkoord mee zou gaan. Antwoord: “Dat zal moeten blijken. Voor mij geldt: de veranderingen zijn noodzakelijk. Elke denkbare coalitie moet deze richting inslaan.”De verzorgingsstaat heeft ons, zegt hij, “te risicomijdend” gemaakt. In de jaren vijftig weigerden sommigen tenminste nog hun AOW-uitkering omdat ze leunen op de staat zwak vonden. Die “winnaarsmentaliteit” moet terugkomen.

Anders gezegd: laten we afrekenen met de losers.

Als kerstboodschap mag dat dan een opmerkelijke mededeling zijn, als teaser voor VVD en D66 is het effectief. Balkenende V wordt Balkenende II. Nu dat huwelijksaanzoek zo opzichtig geplaatst is, is het de vraag hoelang de plakbandcoalitie nog stand houdt. Niet lang meer, vermoedelijk.

En dat is ongetwijfeld precies wat het CDA wil. Rutte en Pechtold moeten maar eens praten, onder de kerstboom. Zij hebben nu de macht om Balkenende nog meer christelijke waarden te laten inwisselen voor liberale.

Laat die huwelijksvoorwaarden maar getuigen van een winnaarsmentaliteit.

Oostende

2009-12-15T20:39:00.002+01:00

Dit was afgelopen week mijn onderkomen. Op zoek naar de resten van het belle époque, 's winters aan zee. FILMPJE.

Schrijvers over Mahler

2009-12-07T17:53:00.001+01:00

Vooraankondiging, van een mooie uitgave van het Concertgebouworkest:

http://www.concertgebouworkest.nl/page.ocl?pageID=38&nieuws=417

Tussen Dante en Dirk

2009-12-04T17:43:00.003+01:00

[column De Groene Amsterdammer, twee weken terug]

Zo zo, dus Dirk Scheringa gaat Een Boek Schrijven. De bestseller top 60 laat zien dat het lezerspubliek in elk geval genereus is voor mensen van zijn slag: ex-bordeelhouders, gevallen politici, gewezen prostituees, voetbalbondscoaches, dieettrutten, loverboyslachtoffers… allemaal hebben ze op een kwade dag besloten Een Boek Te Schrijven. En met dat Boek mogen ze dan naast Matthijs van Nieuwkerk komen zitten om te vertellen waarom ze het geschreven hebben.

Als afrekening. Als therapie. Als genoegdoening. Als ultieme poging om te zeggen waar het op staat. Als een zoektocht. Als middel om er toch mee om te kunnen gaan. Als manier om zegmaar mijn kant van het hele gebeuren duidelijk te maken naar de buitenwereld toe.

De aankondiging van Scheringa klonk nogal dreigend en zo was die waarschijnlijk ook bedoeld. Als jullie mijn bank kapot maken, nou, dan Schrijf ik Een Boek! Het was aandoenlijk, en ik moest er stiekem een beetje om grinniken, om te zien hoeveel waarde zo’n simpele middenstanderziel kennelijk hecht aan het geschreven woord.

Alsof Een Boek alles kan goedmaken, alsof Een Boek uiteindelijk altijd het laatste woord is. Die visie komt vast door zijn Bijbelopvoeding. Of door het Boek van Sinterklaas dat in zijn kindertijd altijd als een dreigend noodlot boven het kleine Dirkje heeft gehangen.

Meer mensen denken zo over boeken. Het eerste wat door Ella Vogelaar heen schoot toen ze hoorde dat ze ontslagen ging worden was, zo vertelde ze nadien: ‘Dat dagboek blijft niet geheim!’ Samen met haar man hield Ella namelijk een dagboekje bij van haar tijd als minister, en dit werd de ruwe kopij voor Twintig maanden knettergek.

Ook zij reageerde met dezelfde reflex als Scheringa: oké, ik kapotgemaakt? Nou, dan sla ik terug, en Schrijf ik Een Boek! Wraak als inspiratiebron. Waarom ook niet? Schreef Dante zijn Divina Commedia niet in ballingschap, met het oogmerk om terug te mogen keren in Florence? En Ovidius, die schreef de Tristia toch verbannen in Tomis, om weer in de gunst van de keizer te komen? De profundis van Oscar Wilde, is geschreven in de gevangenis! Arthur Rimbaud componeerde Une saison en enfer opgesloten in z’n moeders tuinhuisje, na de breuk met Paul Verlaine, die hem in Brussel overhoop had proberen te schieten. En Multatuli - het pseudoniem komt niet voor niets uit Ovidius’ Tristia -, onze eigen Multatuli! Schreef de Max Havelaar in een paar weken tijd in Brussel, een tour de force gestookt op een brandstof van ressentiment, verontwaardiging, wraak, woede.

Voeg daar de complete bibliotheek bij van boeken die geschreven zijn onder het juk van een religie of een dictatuur, en het lijkt zonneklaar dat een underdogpositie de sine qua non is voor monumentale fictie.

Oké, tot zover de argumenten waarom Scheringa’s Boek onverhoopt nog best goed zou kunnen worden. Er zijn echter zwaarwegende verschillen tussen Dante en Dirk, evengoed als tussen Eduard en Ella. Dante, Rimbaud, Wilde en Douwes Dekker schreven allemaal al voordat hun noodlot toesloeg. De literaire verbeelding was dus het vanzelfsprekende slagveld voor hun zielstrijd.

Je zou kunnen zeggen dat hun penibele situaties ze alleen maar gedwongen hebben om nog meer meesterschap aan de dag te leggen.

Ik geloof niet dat meneer Scheringa ooit iets anders geschreven heeft dan de kleine lettertjes onder zijn woekerpolissen. De kans bestaat dat Dirks Boek geen literaire hoogvlieger gaat zijn, maar een eendimensionaal, rancuneus, door een gesjeesde journalist (‘ghostwriter’) opgelapt schotschrift. Dat weet Scheringa, en dat zal hem worst wezen. Ook de lezers zal het worst wezen, net als de boekenkioskinkopers, de bladen, de tv-programma’s en de uitgevers. Het zal ze allemaal een rotzorg zijn hoe beroerd Dirks Boek is, als ze er maar geld mee binnen kunnen halen.

En dat kunnen ze. ’s Avonds bij Pauw en Witteman kon Scheringa al melden dat hij aanbiedingen had van drie uitgevers. Slim, gehaaid; zelfs met de strop rond z’n nek blijft Scheringa marketing voeren. De volgende dag hebben alle andere uitgevers natuurlijk gebeld, en die laat hij nu tegen elkaar opbieden, cirkelen rond het grote Dirk Scheringa Boek als meeuwen rond een homp brood.

In maart van dit jaar verscheen de autobiografie van Scheringa’s vroegere zakenpartner Gerrit Zalm: De romantische boekhouder. Hoe gaat Dirks Boek heten? De creatieve boekhouder? De woekeraar uit Wognum? O, wat hoop ik dat Dante gelijk had met zijn visioen van de Hel, waarin de woekeraars, oplichters en bedriegers in de binnenste cirkels hun eeuwige martelingen ondergaan.

Maar dat is fictie, en we leven niet meer in de tijd van Dante. In de werkelijkheid van nu wordt iemand die onnozele proleten uitbuit om auto’s en keukens te kopen op de pof, door een voetbalstadion vol met diezelfde onnozele proleten toegezongen als held.

Misschien moet Dirk Scheringa maar alvast een plaatsje vrijmaken in een van zijn huizen, voor de NS-Publieksprijs.

Bonuskastjes

2009-11-26T17:20:00.002+01:00

Toen de mobiele telefoon onmisbaar werd, waren er mensen die zich zorgen maakten over onze privacy. Al die data - wie belt wie en wanneer - wordt die niet opgeslagen? Welnee, antwoordde de industrie, en zeker niet doorgegeven aan de politie. Gaat u maar lekker slapen.

Even later was er paniek over internetverkeer. Wát?! Kan mijn provider zien welke sites ik besurf? Ja, maar daar doen we niks mee. Welterusten.

Vijftien jaar later weten we wel beter. Justitie heeft vrij inzage in ons surf- en belgedrag, waarvan elke actie netjes wordt opgeslagen. In de nabije toekomst krijgen alle auto’s een kastje dat registreert waar ze rijden, zodat de bestuurders daarvoor kunnen betalen. En de privacy? O, die is prima geregeld. Zelfs heffingssceptici heb ik horen zeggen dat ze er wel op vertrouwen dat de ritgegevens niet in handen van justitie komen.

Slaap lekker. Ons land plaatst dagelijks 2254 telefoontaps, meer dan welk land ter wereld. Ons land legt een database aan van alle vingerafdrukken, via de paspoorten, waar justitie ongeremd in mag rondneuzen. Een autokastje dat precies bijhoudt wie waar is op welk moment, dat is de natte droom van justitieminister Hirsch Ballin (CDA). Ik denk zelfs dat Hirsch Ballin stiekem de ghostwriter is voor zijn fractiegenoot Eurlings (Verkeer).

Uit de recente Nederlandse geschiedenis leren we dat als iets technisch mogelijk is, dit vroeg of laat ingezet wordt. Geen database blijft uit handen van justitie. Wat me telkens verbaast is de sluipende manier waarop overheidsspionage ons dagelijks leven binnensijpelt. Nog vóór ik het in de krant heb kunnen lezen, moet ik op Schiphol al door een full-body-scanner als ik naar Londen vlieg.

Zo zal de data uit onze kilometerkastjes op een dag ineens gekoppeld zijn aan politieregisters. Besef wel: we hebben het hier niet over een bonuskaart die bijhoudt hoeveel pakjes chocomel je koopt.

Ons land krijgt een geavanceerd systeem van bonuskastjes die de verplaatsingen van bijna alle burgers tot op de meter nauwkeurig vastleggen.

Op zo’n land zou de Stasi jaloers zijn.

Twee Vlaamse radiointerviews

2009-11-20T17:07:00.003+01:00

Op de dag dat in Brussel een Europese president werd gekozen, ben ik - per automobiel - naar het Vrt-gebouw in Brussel gereden. Twee interviews: een in het programma Mezzo:
http://www.radio1.be/programmas/mezzo/dansen-met-je-pen-op-papier-christiaan-weijts
(Vanmiddag uitgezonden)

En eentje live, bij radio Klara:

http://internetradio.vrt.be/radiospeler/v2_prod/wmp.html?qsbrand=31&qsODfile=/internetradio_master/productiesysteem2/programma_od/31_KL091119LBAB.xml

Moreel appèl

2009-11-20T17:02:00.002+01:00

Zullen die inburgeringcursussen dan eindelijk gaan volstromen? Minister Eberhard van der Laan (Integratie, PvdA) heeft, een jaar na zijn benoeming, zijn Integratienota af.

Van een afstandje lijkt die stevig. ‘Nieuwe Nederlanders’ moeten nadrukkelijker voor ons land kiezen en een ‘extra inspanning’ verrichten. Dat werd tijd: al jarenlang weigeren allochtonen op taalcursus te komen, en door gemeenten aangestelde docenten zitten zonder werk.

Precies een jaar geleden was er nog bonje tussen gemeentes, taalcentra en ministerie over wie hier de rekening voor ging betalen. Goed, dat waren de puinhopen van Paars, gevolgd door die van Hilbrand Nawijn, Rita Verdonk en Ella Vogelaar. Ja, ’t zijn altijd weer aparte typetjes die ze die portefeuille geven. Maar nu is er Eberhard met de IJzeren Hand.

Noch vóór dinsdag middernacht verdween mijn optimisme. Van der Laans slogans slaan namelijk niet neer in beleid. Die taallessen – toch de ‘extra inspanning’ bij uitstek - zijn nog steeds niet verplicht. Bij Pauw & Witteman beweerde de minister dat hij alleen ‘een moreel appèl’ kon doen aan de Nieuwe Nederlanders.

Ja, hij zou wel willen, maar van Europa ‘mag je mensen niet verplichten.’

Mogen we dus straks bij het Europese Hof gaan protesteren tegen het rekeningrijden?

Maar stel dat Van der Laan gelijk heeft, waarom verzint hij daar dan niets op? Een leuke bonus die de Nieuwe Nederlander misloopt als hij niet op taalcursus komt?

Ook met Van der Laan blijft het integratiebeleid een druilerig gedrocht dat bezwijkt aan exact datgene waar het al dertig jaar aan bezwijkt: vrijblijvendheid.

De Integratienota ademt een sfeer van harde aanpak, doortastendheid, maar zet dat nergens om in concrete sancties. Nog steeds hangt het welslagen af van de welwillendheid van wie komt integreren. ‘Een morele verplichting tot extra inspanning’, heet dat in de Integratiebrief. Die zinsnede vat het goed samen. Op het oog lijkt dat stevige taal, maar bij tweede lezing besef je dat ‘morele’ juist elke ‘verplichting’ ontkracht.

Dit is geen beleid, dit is zweverige ethiek.

Deed de Belastingdienst ook maar een ‘moreel appèl’ op ons.

Nu ook als SingelPocket

2009-11-09T21:20:00.001+01:00

€ 7,50

Eerste persreacties op De etaleur

2009-11-02T10:14:00.005+01:00

Een paar weken na verschijning zijn de eerste recensies van De etaleur verschenen. Zoals altijd hebben de Vlamingen het 't beste begrepen en waren ze er 't vlotst bij.

Zo spreekt Knack van 'een prachtig, gelaagd boek'.

De Morgen noemt het boek 'een schitterende reverie' en 'een zwierig vehaal, dat absoluut geen gelegenheidsindruk nalaat.'

En dan is er nog Humo dat vier-en-een-halve ster uitdeelt en besluit: 'En de lezer laat zich, overweldigd door zoveel pirouettes, meermaals en met plezier bij het ootje nemen.'

In Nederland toonde de Volkskrant zich daarentegen, als altijd, wat zuinigjes in de nauwelijks meer existente boekenbijlage, met twee sterren onder een korte bespreking die de auteur 'een rake beschouwer van het moderne leven' noemt.

Update:
Hadden wij het over de Vlamingen en hun betere boekenbijlagen? Vandaag prijst De Standaard der Letteren de novelle aan als aanrader van de week: "Christiaan Weijts' vorige roman maakt kans om de Ako Literatuurprijs te winnen. Zijn nieuwe, De etaleur, is nog beter."

http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=VM2HEJ4E&subsection=168

Overhaast

2009-10-15T17:40:00.001+02:00

Wie bij ‘crisis’ nog steeds aan alarmlichten, adrenaline en acuut ingrijpen denkt, begrijpt niets van moderne politiek. Nee, het beste is om kalm te blijven. In crisistijd moet je beschikken over een mediterrane loomheid.

Maatregelen? Over een jaar of elf kunnen we zo zoetjes aan eens beginnen met het verhogen van de AOW-leeftijd, zodat die tegen 2026 twee jaartjes hoger ligt. Althans, dat is de theorie. Tegen die tijd zijn we weer drie, vier kabinetten verder, dus tja, dan kan alles anders zijn.

Wat doen we op korte termijn? De vliegtaks afschaffen en een slooppremie voor oude automobielen uitdelen. Puur symboolpolitiek, want extra nieuwe auto’s zijn er niet door verkocht. En terecht, want wie een nieuwe auto koopt is volslagen van lotje getikt. Rij er de garage mee uit, en hij is al een kwart minder waard; dat kun je er beter door iemand anders af laten rijden.

Betracht mediterrane loomheid maar vergeet de bühne niet. Blijf op je luie reet zitten, maar laat je wel chaufferen van crisisberaad naar spoedoverleg, en vergeet niet af en toe uit het raampje te zwaaien naar de haag van belangstellenden, die je zoet houdt met strooigoed. Vliegtaks, slooppremie, woningisolatie, zandsuppletie… Haha, het lijken de Drie Dwaze Dagen wel!

Natuurlijk, er zijn maatregelen denkbaar die weldegelijk iets kunnen uithalen – hypotheekrenteafrek, aow-leeftijd, een werkelijk groot bouwproject, troepen terugtrekken, immigratiestop, uitkeringen van potverteerders staken – maar ja, dat levert zoveel gezeur op, daar moet je je vingers niet aan willen branden. Nee, daar zet je, na lang tafelen, een commissie op. Of je besluit om met ingang van 2020 iets te veranderen.

Vanaf twee-duizend-en-twintig ieder jaar een maandje langer werken, en dan in twee-duizend-en-zes-en-twintig de AOW-leeftijd naar 67 opschroeven?!

Tut-tut… Wacht even…! Is dat niet wat ál te vlot en rigoureus? Moeten we daar niet eventjes een commissietje opzetten dat daar een jaar of acht eens even heel kalmpjes op kan studeren?

Ik stel voor dat er een parlementaire enquête komt naar de veel te overhaaste besluitvormingen van dit kabinet.

Gods oor

2009-10-12T21:38:00.003+02:00

[Column De Groene Amsterdammer vorige week]

In de goede oude tijd dat de Twin Towers nog overeind stonden, brachten die Cees Nooteboom eens tot de volgende mijmering: “Zilverschijnend staan ze daar aan de rivier, die twee torens, alles vermalend tot een ouderwetse wereld en toch op een of andere manier fragiel, kwetsbaar, iets wat nooit kan blijven en op een dag met een zucht in elkaar zakt, verfrommeld als een sigarettenpapiertje.”

De zin komt uit ‘New York, stad van verdwijnen’ , gepubliceerd in - let op - 1975. Als je hem nu terugleest, kun je niet anders dan een tikje verbluft zijn. Je bladert benauwd door de rest van Nootebooms oeuvre: waar komen de volgende aanslagen?

Toegegeven, als je een woordfrequentiemeting op hem zou loslaten, dan scoort ‘verdwijnen’ bij Nooteboom vast heel hoog, maar dat neemt niet weg dat hij met de Twin Towers griezelig profetisch is geweest.

Het is een fenomeen dat meer schrijvers - niet alleen Cees Nostradamus - kennen. Het is zelfs al als wandtegeltje in het huis van de literatuur opgenomen. “Paradoxically though it may seem, it is none the less true that life imitates art far more than art imitates life.”
Oscar Wilde uiteraard, in het essay The Decay of lying (1891). Zeven jaar na dit essay schreef Morgan Robertson een novelle Futility (1898) over een vermeend onkwetsbaar oceaanschip, Titan, dat zinkt nadat het tegen een ijsberg botst.

Oscar Wilde stierf twee jaar later en maakte niet meer mee hoe de Titanic veertien jaar na het boek zijn stelling illustreerde.

Mogelijk zijn zulke verschijnselen er onbewust de reden van dat ik mijn eigen personages weliswaar hun portie penarie meegeef, maar toch nooit radicaal tot op de bodem de vernieling in help.

Misschien ben ik gewoon niet romantisch genoeg om er zulke sadistische gevoelens op na te houden, maar het kan ook zijn dat ik stiekem geloof in life imitates art.

Dat beperkt zich namelijk niet alleen tot scheepsrampen en terroristische aanslagen, maar opereert ook in alledaagse ongemakken. A.F.Th. brak zijn middenvoetsbeentje toen hij net het personage Movo – ‘Moeilijke Voeten’ – had bedacht. In een interview (in Trouw,15-2-2003) zegt hij: “Je kunt je natuurlijk afvragen: is er een verband met de werkelijkheid van mijn roman? Ik zou het haast gaan denken. Met verbeeldingskracht had ik me voorgesteld hoe de voeten van Movo zwollen. Last met lopen, je schoenen niet aankunnen, knappende veters terwijl de voeten als broden de schoenen uitrijzen. Allemaal onttrokken aan de fantasie. En dan stap je zelf mis en dan hoeft niemand je meer te vertellen wat het is.”

In elke schrijver huist een Nostradamus. Misschien doe ik er verstandig aan om nu eens een boek te schrijven over iemand die verpletterend succesvol, absurd rijk en excessief gelukkig is. Eigenlijk precies dat privé-domeindeel van Arthur Japin dus. Aan de andere kant: we weten allemaal sinds Flaubert dat zoiets voor een roman slecht uitpakt. Le bonheur se raconte mal.

Goed, dus ik breng mijn personages flink in de rats. Maar ik ken mijn grenzen. Vermoord laat ik ze niet worden. Niet sinds ik het verhaal ken van de Canadese componist Claude Vivier. Die werd op 34-jarige leeftijd vermoord in de metro in Parijs. Op zijn schrijftafel lag het onvoltooide werk ‘Gelaubst du an die Unsterblichkeit der Seele?’ dat abrupt eindigt op het moment dat de hoofdpersoon in een metro met een dolk wordt gedood.

Gelaubst du an life imitates art? Je kunt er haast niet omheen. Al kun je er ook in doorschieten. In elke schrijver huist een Nostradamus, en in sommigen wel tien. Harry Mulisch ziet het nog altijd als teken van hogerhand dat op het Leidseplein, vlakbij zijn huis, een casino werd gebouwd op het moment dat hij aan De ontdekking van de hemel begon. Dat gaat immers ook over lot en toeval.

Mijn eigen voorbeelden zijn bescheiden. Op 22 mei 1997 begon ik als student aan een klein werkstukje over Herman de Coninck. Ik had het al wekenlang uitgesteld, maar nu had ik me een volle dag met zijn bundels in de universiteitsbibliotheek opgesloten. Toen ik ’s avonds laat naar buiten stapte, kwam er een studiegenoot naar me toe: “Heb je het al gehoord? Herman de Coninck is dood!”

Ik vertelde het aan Frits van Oostrom, die twee jaar eerder zoiets met W.F. Hermans had, van wie hij een citaat in Maerlants Wereld had gebruikt. “Ik kijk ’s avonds op het journaal… Hermans dood! Terwijl ik nog nooit een citaat van Hermans had gebruikt.”

Als Van Oostrom straks een citaat van Harry Mulisch gebruikt, kan die teletekstpagina weer de lucht in, waarin laatst iets te vroeg gerouwd werd. En over wie zal ik straks eens een werkstukje schrijven, of een geestige sterfbedscène?

Er is een oud Jiddisch gezegde dat het Nostradamusachtige samenvat en er onbedoeld misschien zelfs voor waarschuwt: “Van jouw mond naar Gods oor.”

Italiaanse onderscheiding voor Via Cappello 23

2009-10-11T21:26:00.004+02:00

Zojuist is in bekend gemaakt dat de roman Via Cappello 23 de

Premio Biblioteche comunali di Perugia

heeft gewonnen. De prijs wordt 30 oktober uitgereikt in Perugia, samen met de Premio Insula Europea, voor de Roemeense auteur Adrian Chivu.

Meer info:

http://www.insulaeuropea.eu/

Via Cappello 23 op shortlist AKO Literatuurprijs

2009-10-03T08:37:00.003+02:00

http://www.akoliteratuurprijs.nl/PRIX/Toplijst1.html

http://www.arbeiderspers.nl/web/Mediabank-artikel-pagina/Christiaan-Weijts-genomineerd-voor-AKO-Literatuurprijs-2009.htm

Het landsbelang

2009-10-02T09:50:00.002+02:00

[column nrc.next gisteren]

In Nederland was hij slecht in vorm geweest, maar dat compenseerde hij vorstelijk in de uitwedstrijden. Jan Peter Balkenende mocht weer aanschuiven bij de grote jongens van de G20, nog zonder eigen lidmaatschapspasje, maar, verzekerde hij na afloop, er waren ‘vooruitzichten’ op een permanente plaats.

Dat werkte zo goed in op zijn zelfvertrouwen dat hij een paar dagen later de wereld opriep om ‘moed te tonen’, bij een spreekbeurt bij de Verenigde Naties. En straks is het weer raak, op 5 november mag hij opnieuw het wereldpodium beklimmen, voor de Europalezing.

We wisten het al. Ook zonder de berichten van een betrouwbare Europese nieuwssite, die een anonieme bron rond het Binnenhof laat vertellen dat onze Balkenende de eerste Europese president wil worden. We wisten al dat Balkenende en zijn buitenlandminister Verhagen er alles voor over hebben om internationaal in het gevlei te komen.

Terwijl de Zeeuw zijn tong stuk likt op Barack Obama en Angela Merkel (zij is erg close met hem, zegt de anonieme bron, en wil hem liever dan Tony Blair), likt de Limburger zich scheel aan Hillary Clinton. Hoe dacht je dat Jaap de Hoop Schepper en Ruud Lubbers hun baantjes kregen? Nee, opgroeien in een klein land is één, carrière maken doe je internationaal. Of is het Zeeuws-Limburgse slijmoffensief allemaal voor ons, voor ‘het landsbelang’?

Grootste paaimiddel is deelname aan Amerika militaire missies. Dat had een parlementair onderzoek naar de Irakoorlog duidelijk kunnen maken, maar de PvdA hield dat tegen, en stemde, na een kolossale draai, in met een onderzoek, dat nu vertraagd is. Nu staat dezelfde opstelling op het bord. Volgens de PvdA gaan we weg uit Afghanistan, maar als we het CDA en de CU goed beluisteren, weten zij dat nog zo net niet.

Wat gaat de PvdA doen? De vorige draai kostte ze bijna precies zoveel zetels als dat er Nederlandse militairen zijn gesneuveld in Afghanistan. Allemaal gevallen voor Balkenendes internationale carrière. Of was het, dat kan natuurlijk ook nog, voor het landsbelang?

Interview Den Haag Centraal

2009-09-22T10:49:00.004+02:00

De Haagse krant Den Haag Centraal had een mooi interview in de cultuurbijlage, over het nieuwe boek, De etaleur, en de samenwerking hiervoor met het Nederlands Danstheater.

http://www.denhaagcentraal.net/550/images/archief/DHC-bijlage_Uit2009.pdf

Zie pagina 12-13

Fietsmetafysica

2009-09-21T11:35:00.003+02:00

[Column nrc.next van donderdag 3 september j.l., die ik nog niet on line had gezet, dus bij dezen]

Van alle weggebruikers zijn wielrenners verreweg het irritantst. Omdat ze hoegenaamd geruisloos zijn dwingen ze je met zo’n quasivriendelijk belletje om uit te wijken, en dan - zoef - stuiven ze als een insectensoort langs, terwijl het Dopplereffect nog bezig is hun belgeluid te vervormen.

Zo dacht ik er tot kortgeleden over. Tot het moment dat ik zelf een racefiets kocht, en me middels de bijbehorende kleding vermomde als precies zo’n insect dat de duinen doorstuift. Sindsdien weet ik dat juist recreanten de irritantste weggebruikers zijn.

Om de zoveel pedaalslagen hangen ze weer voor je wiel, in trosjes het fietspad te blokkeren, en net als je wat snelheid heb gemaakt, moet je - godsamme, ga dan aan de kánt, sukkel! - voor ze afremmen.

Op mijn belsignaal - toch een vriendelijk triangelslagje - reageren ze niet of nukkig, en altijd te traag. Je zou verwachten dat ik, die ooit in hun schoenen en op hun stadspedalen stond, die ergernis niet heb, omdat ik me in ze kan inleven. Niet dus. Compassie duurt kort. Op de fiets erger ik me aan automobilisten, in de auto storen fietsers me. Om het Shakespeariaans te zeggen: de wereld is een wegennet, en elk berijdt daarin zijn eigen voertuig.Opvallend is ook hoe snel groepsvorming tot stand komt op de wegensamenleving. Zodra ik zo’n wielerbroekje met zeem tussen m’n benen heb, en zo’n gestroomlijnde snoepkleurige helm, ben ik opeens één van hen, onderdeel van een groep die elkaar op terrasjes van duinpannenkoekenhuisjes toeknikken.

Als ik zou willen, zou ik aan kunnen schuiven voor een gesprek in geheimtaal: crankstellen, bracketas, derailleurs. In wielerharnas benaderen passanten me anders. Ineens krijg ik vragen over fietsroutes, en raadselachtiger: ineens weet ik daar de antwoorden op.

Wegwijzerbordjes als ‘LF4a’, die ik voorheen nooit opmerkte, hebben ineens betekenis. En ineens besef ik dat de wereld vol zit met wegwijzers die ik nog niet zie en die alleen voor beperkte groepen betekenis hebben.

Wie onze samenleving wil begrijpen, moet zich verdiepen in de metafysica van het fietsen.

Pijn en pus

2009-09-17T10:34:00.002+02:00

[column nrc.next vandaag]

Na het zuur komt het zoet. Kent u die slagzin nog? Prinsjesdag 2002. Als het zoet al is gekomen, dan was het wel een verdomd klein zoetje.

De werkelijke tendens blijkt deze: na het zuur kwam het bittere, en daarna komen straks nog het walgelijke, het stinkende en het kokhalswekkende.

Na de pijn komt de pus.

Bij zo’n boodschap zou ik ook een grafgezicht opzetten.

Nu mag je van een regering niet verwachten dat ze een mondiaal noodlot afwendt, maar wel dat ze de klappen slim opvangt en de toekomst crisisbestendig maakt. Het stomste dat je dan kunt doen is de studiefinanciering bevriezen. Nu al is die, na jarenlang steeds weer wat afgeschaafd te zijn, zo abominabel dat je - tenzij je ouders even rijk als gul zijn - gedwongen bent erbij te lenen.

De gemiddelde schuld per afgestudeerde student was in 2004 al achtduizend euro, en is nu ruim twaalfduizend euro. Met het bevriezen van de studiefinanciering zullen die rode cijfers nog meer oplopen.

De schijnbaar milde maatregel krijgt dus een aantal dramatische effecten. Behalve dat studeren er weer een eliteaangelegenheid door dreigt te worden, kweekt de maatregel een complete generatie hoogopgeleiden (bestuurders, politici, bankiers) voor wie lenen en schuldenlast vanzelfsprekends zijn: iedereen leeft boven zijn stand.

Je krijgt, kortom, een Amerikaanse mentaliteit, en de kans is levensgroot dat al die toekomstige landsbestuurders die meenemen in hun latere werkzame leven. Juist die houding bracht ons in de ellende. De panacee voor deze crisis is dus de katalysator van een volgende.

Tenzij je ouders even rijk als gul zijn, zul je moeten lenen. Of werken. En dat is het andere dramatische neveneffect van de bevroren studiefinanciering: dat studenten minder tijd krijgen voor hun studie en academische vorming.

Omdat universiteiten wel voldoende rendementen moeten behalen, zullen ze het niveau evenredig laten zakken om hun slagingspercentages te waarborgen. Kortom: de studies worden nog oppervlakkiger, vluchtiger, zakelijker.

Maar misschien is dat juist de bedoeling van PvdA-onderwijsminister Plasterk. Hij wil toch het onderscheid tussen universiteit en hbo opheffen?

Proeven

2009-09-12T20:41:00.002+02:00

[column Groene Amsterdammer]

Van alle tv-competities staat het Britse Masterchef op eenzame hoogte. Op de een of andere manier slagen die lui erin om je adem te laten stokken zodra ze met chirurgische precisie een vork volprikken, en na een minimale kaakbeweging een tekst uitspreken als: “De textuur van die zeebaars is prachtig, en de smaken zijn out-rage-ous! Net wanneer het zilte van de vis wegebt, komt het zoet van de lychees erin, samen met het scherpe zuur van het kleine minilimoentje, en dat alles wordt acrobatisch in balans gehouden door de saffraan in de basmatirijst; het knapperige van de kroepoek houdt het gevaar van weekheid, zoals dat op een bord als dit onvermijdelijk op de loer ligt, op veilige afstand; dit, Clara, zou wel eens de beste zeebaars kunnen zijn die ik ooit heb gegeten.”

Clara is dan, voorstelbaar genoeg, al lang in tranen. Ook de kijker is overdonderd. Ik ben vaak een beetje jaloers op die proefmannen, en hun supersnelle straalverbinding tussen smaakpapillen en taalcentrum.

Ik kom in restaurants nooit veel verder dan: ‘Hm…lekker.’ Het is een conglomeraat van smaken, een totaalimpressie die het oordeel onmiddellijk in één hap vormt, maar waarvoor ik geen argumenten kan aandragen. Op dezelfde manier heb ik ook aan een paar zinnen genoeg om te weten of ik een boek goed vind of niet.

Philip Roth laat zijn hoofdpersoon in Ik was getrouwd met een communist hetzelfde overkomen. Nathan Zuckerman is onder de indruk van een citaat (‘hoer van mijn ziel’) dat zijn leraar Engels hem geeft.
“Ja, ‘hoer van mijn ziel’ vind ik mooi.”
“Waarom?” vroeg hij. (…)
“Omdat,” zei ik, “je meestal niet aan je ziel denkt als een hoer.”
“Wat bedoelt hij met ‘hoer van mijn ziel’?”
“Verkopen,” antwoordde ik. “Zijn ziel verkopen.”
“Juist. Zie je hoeveel sterker het is? (…) Waarom is het sterker?”
“Omdat hij het met ‘hoer’ verpersoonlijkt.” “Goed - wat nog meer?” En zo dwingt hij Zuckerman om met de microscoop op dat ene woord af te dalen, en een beetje zoals die Masterchefproevers te worden.

Het fragment laat iets aardigs zien. De argumentatie waaróm iets mooi is, komt altijd achteraf, en heeft een hypothetisch karakter. Je moet naar woorden zoeken om de ervaring te benaderen of te verklaren. Je bent dus al drie, vier stappen verder, aan het rationaliseren, argumenteren, analyseren of weet-ik-veel-eren.

Dat dat iets onbevredigends heeft, merk je het duidelijkst als je over niet-talige kunstwerken als maaltijden of muziekstukken spreekt. Een voorbeeld. Een van de mooiste linkerhandfrasen ooit voor de piano geschreven, is de opening van de Berceuse van Chopin.

Op het eerste gehoor lijkt het stuk te beginnen met een simpele, kalme golfslag, net iets ruimer dan een octaaf. In de derde en vierde tel echter, als de parabool van de boog na het hoogtepunt terugloopt, voegt de componist twee stijgende noten toe (een f en een ges).

Het zijn exact die noten die deze baspartij zo briljant maken. Zonder die twee zou de luisteraar immers alleen de melancholische, berustend zuchtende, enigszins conventionele terugval ervaren (des-c-as), maar nu is daarin - gelijktijdig! - een klimmende kleur gekomen: hoop, vreugde. Met een minimum aan middelen heeft de componist het voor elkaar gekregen dat twee elkaar doorgaans uitsluitende emoties met elkaar mengen.

Kennelijk was Chopin zelf ook niet helemaal ontevreden met zijn vondst, want hij houdt die golfslag van de linkerhand zo’n 68 maten vol, dat wil zeggen: bijna het hele stuk.

Tot zover mijn recensie van Chopins opus 57. Alle woorden zijn waar, maar dat neemt niet weg dat ze tekortschieten. Wie een esthetische ervaring probeert te ontrafelen lijkt op het jongetje dat de tijd wil ontdekken door een horloge uit elkaar te schroeven. Uiteindelijk gaat het, ook in kunst, om iets anders dan wat je achteraf construeert en beredeneert.

Het gaat, om het wat aanstellerig te formuleren, om dat je ne sais quoi. Die Masterchefjongens kunnen nog zulke mooie volzinnen maken over het hapje dat ze naar binnen werken, als kijker weet je dat het meest essentiële je ontgaat, al was het maar omdat er naast de kleurentelevisie nog geen smakentelevisie is uitgevonden.

Misschien valt er, als we eerlijk zijn, ook over boeken uiteindelijk niet veel méér te zeggen dan dat we of wél of níet bereid zijn om mee te gaan in de wereld waarin de vertellende stem ons wil meeslepen. En waarom? Je ne sais quoi.

Goede boeken laten zich niet recenseren, je kunt hooguit naar ze wijzen. Hier, proef eens! Laatst at ik met een vriend in een Indisch restaurant. Het tweede gerecht was een geweldige soep. Iemand van de bediening weidde uit over de ingrediënten en hun herkomst. Toch zei dat minder dan de reactie van mijn tafelgenoot: “Als ik deze soep zelf kon maken, dan zou ik hem elke dag eten.”

Nummer één

2009-09-10T16:05:00.002+02:00

[column nrc.next]

Anderen lopen in reclameblokjes vaak weg, maar ik zet het tv-geluid juist wat harder en kijk ademloos toe. Als je wilt weten hoe een volk er aan toe is, kun je het beste zijn tv-reclames bekijken. Die droombeelden tonen immers feilloos ons gemis. Ze zijn het fotonegatief van de status quo, een reservoir van ongestilde verlangens.

De laatste maanden signaleer ik een trend die me veelzeggend lijkt. Product worden op tv steeds vaker aangeprezen als: ‘De nummer één van Nederland’ of ‘Steeds meer Nederlanders kiezen…’ Ik ben eens gaan turven. Met vijf reclameblokjes had ik al een flinke lijst van patriottische promo’s.

Of het nu om verzekeringen, auto’s, shampoo of kant-en-klaarmaaltijden gaat, een beroep op onze nationale identiteit moet ze ons door de strot douwen. Terwijl: wat nou nummer één van Nederland? Wanneer was die shampooverkiezing dan?

De drogreden waarmee deze bedrijven hun goedjes willen slijten heet ad populum. Niet toevallig ook Geert Wilders’ favoriete valstrik: ‘Ik vind, en heel veel Nederlanders met mij…’ Ten million people can’t be wrong. Nou ja, behalve dan toen ze Adolf Hitler...

Misschien hebben de reclamemakers de truc afgekeken bij hun vakverwanten, de campagnestrategen. In elk geval onthullen de tv-spotjes dat dit volk droomt van een Nederlandse identiteit. Waar voorheen de dampende worsten op de boerenkool en de pindakaasboterhammen na het schaatsen al boekdelen spraken, moet het ‘Nederlandse’ nu specifiek benoemd en benadrukt worden. Eigenlijk begon dat al toen de Postbank ons alternatieve volkslied introduceerde (‘vijftien miljoen mensen…’). Dat was in 1996, het jaar dat Fokker failliet ging, Oranje in de kwartfinales van het EK werd weggeveegd en onze dienstplicht is afgeschaft. Sindsdien zijn de middelpuntzoekende krachten van de Nederlandse samenleving wat gaan tanen en is ons land aan een ontbindingsproces begonnen.

Reclamelui en andere populisten verkennen de wonden voor eigen gewin. Hun verbeelding is even groot als ons gemis. Dé Nederlander bestaat weldegelijk. Je zult hem alleen niet op straat zien.

In het tv-scherm valt hij je echter steeds meer lastig, de nummer één van Nederland.

Longlist AKO

2009-09-07T13:07:00.005+02:00

Of Tiplijst, zoals men dat liever noemt:

Peter Bekkers:Trouw is de andere wang
Abdelkader Benali: De stem van mijn moeder
Mark Boog: Ik begrijp de moordenaar
Geert Buelens: Europa, Europa!
Joris van Casteren:Lelystad
Michel van Eeten: Tegennatuur
Cees Fasseur: Juliana en Bernhard
Arnon Grunberg: Onze oom
Kees ʻt Hart: De keizer en de astroloog
Herman Koch: Het diner
Gerrit Komrij: Vila Pouca
Joke van Leeuwen: Alles nieuw
Tomas Lieske: Een ijzersterke jeugd
Bart Moeyaert: Graz
Erwin Mortier: Godenslaap
Joris Note: Tegen het einde
Luc Panhuysen: Rampjaar 1672
Wanda Reisel: Die zomer
P.F. Thomése: J. Kessels: The Novel
Carolina Trujillo: De terugkeer van Lupe García
Dimitri Verhulst: Godverdomse dagen op een godverdomse bol
Erik Vlaminck: Suikerspin
Marja Vuijsje: Joke Smit
Christiaan Weijts: Via Cappello 23
Tommy Wieringa: Caesarion

Laat de speculaties maar losbarsten. Zelf zal ik er iets minder van mee krijgen, aangezien ik druk in de weer ben met onze afgelopen woensdag geboren zoon Levi.

Mot

2009-08-27T16:09:00.002+02:00

Tijdens een racefietstochtje pauzeer ik maandagmiddag even bij Jan Patat, aan het strand bij Hoek van Holland.
“Dan denk ik: dat had míjn kind kennen wezen!” Verderop hoor ik een groepje vrouwen in gesprek, op zo’n toon van verontwaardigde solidariteit. “Als ‘t zo mot, dan hoeft ’t van mijn niet meer, ja toch?” De dames knikken.

Het lijken inderdaad wijze, ware woorden. Na 9/11 waren massa-evenementen nog soft targets voor Al Qaida. Nu zijn ze ook Eldorado’s voor griepvirussen en plaats delict voor hooligans. Alleen met mondkapjes en kogelvesten kun je ze nog bezoeken. Je kunt je tienerdochter nog beter in haar eentje rond de wereld laten zeilen dan haar in dit land naar een festival laten gaan.

Nu heb ik massabijeenkomsten, uit welke hoek dan ook, altijd al fabelachtig weerzinwekkend gevonden, maar dat neemt niet weg dat iedereen z’n eigen pleziertjes moeten kunnen beleven. Curieus aan de zaak-Hoek van Holland is dat 1) de politie op de hoogte was van de komst van de hooligans; 2) er uit ‘bezuinigingsoverwegingen’ geen ME maar politie in burger zou zijn ingezet; 3) er hoegenaamd geen toegangscontrole was; 4) de ongenode gasten ‘geen onbekenden’ van de politie waren. Voeg daar aan toe dat 5) het onderzoek dusdanig vastzit dat ze bij Opsporing verzocht oproepen om amateurfilmpjes naar de recherche te sturen, en je vraagt je af waarom ons politiecorps zo incapabel is.

Ik bedoel, als ze een groep van twee, drie ontspoorde schoolklassen niet eens meer aankunnen, hoe moet dat dan als straks de baardmannen van Al Qaida en Taliban daadwerkelijk met hun bomgordels op ons festivalterrein verschijnen?

Net als bij Koninginnedag luidt het argument dat we van onze gezellige feestjes geen ‘forten’ moeten maken (“Als ’t zo mot…”). Maar waarom eigenlijk niet? We leven nu eenmaal niet meer in de tijd van klompendansen op dorpspleinen.

Risicoanalyses, preventieve acties en fortificaties moeten voortaan onlosmakelijk aan massa-evenementen voorafgaan. Binnen de muren kan iedereen dan onbekommerd z’n pleziertje beleven.

Als ’t zo mot, dan mot ’t maar zo.

Spookstudenten

2009-08-20T10:07:00.002+02:00

[Column nrc.next vandaag]

Het handige van een crisis is dat je haar van alles de schuld kan geven. Parkeerproblemen in de binnenstad? Vertraagde treinen? Atmosferische storingen? Tja, de crisis, hè…

Zo komt ook de explosieve stijging van het aantal eerstejaars studenten - het worden er een kwart méér dan vorig jaar! - reflexmatig op conto van de crunch.

Ik vraag me af hoe realistisch het is, dat zo’n achttienjarige schoolverlater denkt: nou, gezien de huidige arbeidsmarktconjunctuur doe ik er verstandig aan om het hogerop te zoeken. Ook de nieuwe Wet Inkomen Jongeren (werk- of studieplicht voor 23 tot 27-jarigen) verklaart de toename niet. Bij uitkeringsinstantie UWV hebben ze er in elk geval niets van gemerkt.

Een veel aannemelijkere verklaring is het nieuwe inschrijfsysteem ‘Studielink’. Hiermee kan iedere schoolverlater zich met een paar muisklikken inschrijven, en dan nog wel voor twee, drie, vier studies tegelijkertijd. En welke hij straks daadwerkelijk gaat volgen - áls hij al komt opdraven - dat ziet hij dan wel weer.

Zo is de Universiteit van Amsterdam virtueel maar liefst 45 procent gegroeid. Wat dat zegt? Vooral dat Amsterdam bij veel schoolverlaters tweede keus is.

Studielink, in het leven geroepen om het studenten gemakkelijker te maken, zorgt voor een tsunami van spookstudenten.

Als je slecht van ze wil denken, dan kun je er een doortrapt complot achter zien van de gezamenlijke hoger onderwijsinstellingen. Nu hebben ze immers een reden om op crisistoon om een kapitaalinjectie te roepen.

Denk je minder slecht van ze, dan is het onhandigheid. Studielink is bedacht om het studenten gemakkelijk te maken en bureaucratie te verminderen. Maar dankzij Studielink opent het komend academisch jaar met een administratieve puinhoop. Roosters die toegesneden zijn op grote groepen moeten worden aangepast, aangetrokken docenten moeten opnieuw ingedeeld of naar huis gestuurd worden, aangeschafte materialen kunnen retour en overspannen docenten vliegen elkaar in de haren.

Ik voorzie, kortom, een hoop gefuck.

Ergens dit jaar zal een evaluatiecommissie van de IBG een rapportage maken met als strekking: ‘Studielink geeft een hoop gefuck. Laten we teruggaan naar het oude inschrijfsysteem.’

Binnenkort in uw boekhandel

2009-08-17T20:56:00.001+02:00

http://www.christiaanweijts.nl/etaleur.html

Geen oordeel

2009-08-13T11:21:00.002+02:00

[Column nrc.next vandaag]

Zoals er eens een anti-maffiaconcert is gehouden in het Siciliaanse maffiabolwerk Corleone, zo koos het World Congress of Families deze week voor Amsterdam als locatie.

Amsterdam: het Sodom en Gomorra van onze tijd, synoniem voor alles waar de oerconservatieve groeperingen van dit congres van gruwen: homoseksualiteit, abortus, euthanasie.

Minister Rouvoet (CU, Jeugd en Gezin) hield het openingspraatje. Vol spanning volgde ik de live stream. Ging hij onze Nederlandse waarden verdedigen en dus de congresgangers provoceren? Of die juist paaien en zo impliciet de eigen regeringsstandpunten schofferen?

Het werd een derde weg: een volkomen onnozel, nietszeggend en obligaat welkomstwoordje. Om het nog saaier te maken verklaarde Rouvoets woordvoerder nadien dat “uit het feit dat de minister een welkomstwoord via een videoboodschap doet, er geen oordeel kan worden afgeleid over de uiteenlopende opvattingen van de deelnemers”.

Dat is vreemd.

Stel dat de woordvoerder van minister Plasterk dat gezegd zou hebben na de Gay Pride. ‘Hij was daar, maar dat zegt niks.’

Natuurlijk zegt dat wel iets. Aanwezigheid betekent voor een bewindspersoon haast automatisch instemming. En in Plasterks geval klopte dat: de doelstellingen van de botenparade strookte precies met het kabinetsbeleid.

Het Familiecongres staat echter volledig haaks op dat beleid. Een bewindspersoon die zo’n evenement opent, zal daar iets mee moeten. Nu blijft de indruk hangen dat Rouvoet het als christen wel eens is met de congressprekers, maar dat als minister niet kan zeggen. Rouvoet is de belichaming van de Nederlandse paradox: hoe een overwegend christelijk kabinet een liberaal land kan regeren.

Voor alle zekerheid heeft Rouvoet wel afstand genomen van het standpunt van spreekster Anna Zaborska, die ooit beweerde dat aids Gods wraak was op homo’s. Dat maakt alles ineens veel verwarrender. Rouvoets aanwezigheid betekende toch al “geen oordeel” over de “opvattingen van de deelnemers”?

Moeten we nu begrijpen dat hij alleen over de meest extreme opvattingen “geen oordeel” heeft? Over de andere opvattingen - over abortus, homohuwelijken, euthanasie - heeft hij blijkbaar wel een oordeel, maar stiekem, stilzwijgend.

Verlengen

2009-08-07T16:13:00.002+02:00

[Column nrc.next]

“Ik zie trouwens dat je paspoort in december verloopt.” De lokettiste van mijn stadsdeelkantoor is bijzonder alert. Als ze me het document teruggeeft, zegt ze: “Als je vóór september verlengt, kan dat nog zonder vingerafdrukken.”

“Dat is waar ook,” reageer ik. “Wat raadt u aan? Met of zonder vingerafdrukken?”

“Daar kan ik natuurlijk niets over zeggen. Ik zeg alleen dat áls je na september komt verlengen…” Even blikt ze me veelbetekenend, samenzweerderig aan.

“Ik begrijp u…” zeg ik zachtjes.

Maar pas buiten, op de fiets, dringt de subtekst tot me door. Zo moet dat in de tijden van de Stasi zijn gegaan. Ssjt, niks zeggen! Handgebaar: we worden afgeluisterd.

Natuurlijk heeft de lokettiste (wier identiteit ik zoveel mogelijk zal verhullen) gelijk.

Eigenlijk wilde ze zeggen: “Zorg dat je vingerafdrukken buiten je paspoort blijven! Hirsch Ballin gaat die dingen in een database stoppen om criminelen op te sporen.”

In gedachten antwoord ik: “Pardon juffrouw, maar u ziet mij toch niet aan voor een crimineel? Me dunkt dat ik niets te duchten heb van deze legitimatienoviteit.”

“Daar gaat het helemaal niet om, gekkie. Met die vingerafdrukken kan van alles mis gaan. Als hier straks vijf gasten met bivakmutsen binnenkomen, dan staan jouw vingerafdrukken ook op de toonbank en ben jij mooi de Sjaak. Weet je nog dat ze bij Appie Heijn experimenteerden met betalen met je vingerafdruk? Was in no time gekraakt. Bovendien is Hirsch Ballin vorige maand door het mensenrechtencomité van de VN hierover op de vingers getikt. Zo’n database mág helemaal niet! Maar Hirsch Ballin, die zou het liefst van iedereen bij de geboorte DNA afnemen.”

“Kom, kom, jongedame, overdrijft u nu niet lichtelijk?”

“Echt niet. Gást… ik zwéér je. Dat VN-comité, dat heeft Hirsch Ballin vette billenkoek gegeven. Ook omdat hij internationaal koploper is in het plaatsen van telefoontaps. Elke dag worden hier 1700 gesprekken afgeluisterd. Dat verzín je toch niet? Dat is toch George Orwell voorbíj? Nee, ik zeg niks. Ik zeg alleen dat áls je na september komt verlengen…”

€'s en het eBook

2009-08-02T21:43:00.004+02:00

[column De Groene Amsterdammer]

Iedere zomer, bij het inpakken van koffers, schiet de gedachte aan het eBook weer even door m’n hoofd. Het eigentijdse deel van mijn brein juicht het toe: niet meer na wikken en wegen dat ene dikke boek mee in de bagage, maar domweg een paar honderd boeken mee, in een apparaatje van amper twee ons.

Direct daarop breekt er massaal protest uit in een andere, conservatieve hersenhelft, die papier wil ruiken, bladzijden wil omslaan en er eerlijk gezegd al zwaar de pest over in heeft dat boeken niet meer handmatig met losse loden letters worden gezet, en dat je nergens meer fatsoenlijk folianten kunt opensnijden.

Kennelijk overheerst die hersenhelft bij de meeste lezers, want het eBook is - tien jaar wedijver ten spijt - geen succes. Sterker nog: het tijdschrift Computerworld zette onlangs de eenentwintig grootste technologische mislukkingen op een rij. Het eBook was nummer vijf.

Niettemin kreeg ik rond diezelfde tijd van mijn uitgever een aanvulling op bestaande contracten toegestuurd, met een afspraak over de royaltyverdeling voor eBooks. Eerder al waren er uitnodigingen geweest voor informatiebijeenkomsten over het eBook. Zoals er buurtbijeenkomsten worden georganiseerd als ergens een enge pedofiel is opgepakt.

Achter de schermen worden de geesten kennelijk rijp gemaakt voor een nieuwe gooi naar de elektronisering van het boek, en beginnen de kampen van belanghebbenden zich af te tekenen en te organiseren.

Want één ding is zeker: als straks het eBook ineens wél aanslaat, dan zal er iemand zijn die daar een verschrikkelijke smak geld aan gaat verdienen. En het klinkt heel vreemd, maar ik heb zo’n voorgevoel dat die iemand níet de schrijver is - daarvoor hoef ik niet eens op dat royalty-addendumpje te kijken.

De Nederlandse belanghebbenden van de eBookmarkt gedragen zich momenteel een beetje als wielrenners in een peloton op dertig kilometer van de finish. Zonder dat het voor de argeloze kijker zichtbaar is, heerst er onrust.

De geoefende commentator ziet ze zenuwachtig worden, de verschillende ploegen. Is het verstandig om nu al te demarreren? De renners van bol.com zijn zich al smoezend aan het klaarmaken voor een ontsnapping. Intussen blijven de uitgevers dicht bij ze in het wiel. Ook in de ploeg van de softwarejongens is er onrust. iPhone en andere mobiele telefoniebedrijven komen iets naar voren vanuit de flanken.

En de schrijvers? De schrijvers sukkelen ergens helemaal achteraan, op een paar minuten afstand van het peloton. Vanouds zijn zij in het boekenbedrijf de figuren die onderaan de piramide bungelen: de ‘auteurs’, zoals ze intern worden genoemd, dat overbodige volkje dat ook zonodig een paar procentjes van de opbrengst in de boekenindustrie moet wegpakken.

Kijk maar eens rond op een literaire prijsuitreiking of een boekenbal, en je zult versteld staan van de hoeveelheid mensen die hun salarissen aan de literatuur te danken hebben, zonder ook maar een letter te hoeven schrijven.

Het handjevol schrijvers staat er wat bedremmeld bij. Ze zijn de grondstofleveranciers van een industrietak die ze nauwelijks doorgronden, mijnwerkers die even met een drankje in de hand mogen meeborrelen, en geacht worden om dadelijk wel weer af te dalen in de schacht en met wat moois boven te komen.

Maar goed, dat is opnieuw mijn mopperende hersenhelft. Laten we, nu het toch zomer is, eens naar de zonzijde van het eBook kijken. Want alle argumenten die ik er tegen bedenk, zijn van dezelfde orde als die ik jaren terug in stelling bracht tegen de mp3-speler, de mobiele telefoon en de TomTom, apparaten die ik nu dagelijks en dankbaar gebruik.

Laten we reëel zijn: honderden, duizenden boeken, altijd binnen handbereik, efficiënt doorzoekbaar, in een schermpje dat steeds minder van echt papier is te onderscheiden - binnen één of twee generaties zal hier toch zeker wel de nostalgische fetisj van drukinktgeur en doorzakkende boekenplanken voor opzij zijn gezet?

Bovendien is er een ethisch argument: geen oerwoudkap meer voor bestsellerproductie. Daarnaast is er, en dat is het allerbelangrijkste, een gigantisch humanitair argument voor eReaders en eBooks. Al die boekbinders, drukkers, papierleveranciers, boekhandelaren, pandjesbazen, magazijnmedewerkers, distributiecentra, vrachtwagenchauffeurs, zetters, brandstofleveranciers en noem ze allemaal maar op, die zijn ineens allemaal onnodig geworden. Op die manier blijft er een hoger percentage over voor de mensen die daadwerkelijk aan het boek hebben gewerkt.

Schrijvers kunnen zelfs een collectief gaan vormen, dat op eigen gelegenheid redactie- en promotiekrachten inhuurt. Los van welke (internet)boekhandel dan ook kunnen ze hun werk on line te koop aanbieden, beduidend goedkoper dan in de winkel, op de eigen homepage. Op die manier kunnen ze, nadat ze het handjevol secundaire medewerkers een royalty van een paar procent hebben gegeven, het volle pond van de verkoopprijs ontvangen.

Schrijver blij, lezer blij. En de rest van de wereld? Heel simpel: die bestaat niet meer, en zo hoort het ook, zeker in de zomer.

Up or Out

2009-08-02T21:36:00.002+02:00

Hoeveel kosten de allochtonen ons?

Het Kamervragenbombardement waarmee de PVV vorige week de zomerrust wilde verstoren, lijkt op het zoveelste buitenissige plaagstootje van de populisten, maar past in feite precies in een visie op de samenleving waarin zij beslist niet alleen staan.

Steeds meer politici beschouwen de samenleving namelijk als een bedrijf, waarop een simpele kosten-batenanalyse gemaakt kan worden. Termen als ‘opbrengst’, ‘groei’ of ‘investering’, oorspronkelijk afkomstig uit de middenstandswereld, zijn ongemerkt in andere terreinen ingeslopen, van menselijke relaties (‘wat hebben wij elkaar nog te bieden?’, ‘investeer ook eens in mij!’) tot aan de politiek (‘wat kost de allochtoon?’).

Voor partijen die bestaan uit omhooggevallen makelaars, directeurtjes en sjacheraars is dat natuurlijk niet vreemd. Hun breinen hebben al vanaf de geboorte de structuur van een boekhoudtabel.

Kwalijker is dat het economische sjabloon op de wereld steeds dominanter is geworden. Die vermiddenstandisering op alle fronten heeft als onvermijdelijk gevolg dat de waarde van een mens voortaan te berekenen is aan de hand van een handjevol simpele parameters als jaarsalaris, werkuren, uitgaven en vermogen.

Dat is niet altijd zo geweest.
In het niet-eens-zo-gek-verre verleden bestonden er ethische waarden (‘rechtvaardigheid’), affectieve (‘genegenheid’), intellectuele (‘kennis’) en zelfs esthetische waarden (‘schoonheid’).

Helemaal verdwenen zijn die niet. Wel zijn ondergeschikt geraakt aan het middenstandsmodel en de middenstandersmentaliteit.

Zo ging het bij het JSF-debat alleen over de kosten en de werkgelegenheid, niet over de ethische kant. Zo investeert Nederland relatief het minste van heel Europa in wetenschappelijk onderzoek, waarvan de ‘opbrengsten’ immers niet altijd onmiddellijk meetbaar zijn.

Zo draait het publieke debat vaak rond de vraag wat iemand mag verdienen. Als enige land ter wereld hebben wij daar een norm voor die vernoemd is naar (en gebaseerd is op het jaarsalaris van) de premier.

Zo worden overheids- en bedrijfsgebouwen steeds lelijker, omdat functionaliteit boven esthetiek heerst. Zo is Nederland ongemerkt veranderd in één groot bedrijf met bazen en managers die hun rekensommetjes maken aan hun Haagse bureau’s en aan hun medewerkers/burgers een mailing sturen: in dit land is het up or out!

Elitaire proleten

2009-08-02T21:33:00.001+02:00

Weet u nog dat onze premier in een open brief aan Harry Mulisch klaagde dat ‘intellectuelen, schrijvers en kunstenaars’ zich niet lieten horen in het publieke debat?
Dat was in 2006. Wilders had in de peilingen één zeteltje.
Veel heeft het niet geholpen, want drie jaar later is Wilders de grootste.

Allemaal de schuld van Harry Mulisch.

Of nou ja, van ‘de intellectuelen’. Zo denkt in elk geval ook minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA) erover.

Ze vertelde tegen Vrij Nederland ernaar te snakken dat ‘de intellectuele elite van Nederland in opstand komt’, tegen ‘de vergroving’ en ‘extreem rechts’. What the fuck, zal menig elitaire intellectueel gedacht hebben.

Op een enkeling na hebben alle krantencolumnisten in Nederland toch academische titels? En op Afshin Ellian na hebben ze toch allemaal al eens op Wilders gepoept?

En what the fuck? Minister Plasterk (OCW, PvdA) noemde zijn partij toch juist ‘te elitair’? Duivels PvdA-dilemma: neig je teveel naar de intellectuelen, dan raak je de arbeiders kwijt. En andersom, want de intellectueel minacht de ‘proleet’. Die op zijn beurt weer de ‘buitenlander’ minacht.
En andersom.

Wie in de verzameling van elkaar minachtende ketens die ‘samenleving’ heet een politieke stroming wil bouwen die aan allen gelijktijdig onderdak geeft, moet beschikken over Messiaanse, Obamaiaans verenigende gaven.

Totdat die zich bij Mariëtte Hamer en Guusje ter Horst openbaren, zal de PvdA moeten kiezen of verzuipen. Wilders kiest bijvoorbeeld voor een smalle, zij het talrijke achterban - tegen de intellectuelen, tegen de buitenlanders – en is daarmee de enige echte partij van de (autochtone) arbeiders. Moet de elite daartegen in opstand komen? Nogmaals in de kranten schrijven wat een domme proleten het zijn?
Dat zal ze alleen maar sterken in hun minachting voor ‘interlektuweluh’.

Ter Horst oproep aan de elite is even gratuit als Plasterks roep om meer marktkooplui. Hun tweezang symboliseert precies hun partijprobleem. Je kunt niet gelijktijdig elite en arbeider behagen; elitaire proleten bestaan niet. Juist door voor beiden de deuren wijd open te zetten, zijn ze door verschillende deuren gillend ontsnapt.

Glazenwasseroorlog

2009-07-09T12:05:00.002+02:00

Als ik thuis in Den Haag mijn ramen wil laten zemen, kan ik niet zomaar uit de Gouden Gids een glazenwasser bellen. Er bestaan in deze stad namelijk louche verdelingen van wijken, onderlinge prijsafspraken en andere rookpluimen waar een hevige glazenwasseroorlog onder schuilgaat.

“Wáár zegt u? In stadsdeel X? Nee, daar komen wij niet, dan moet u Y of Z bellen.”

Vóór ik kan antwoorden, hangt de glazenwasser op.Net als in de Amsterdamse taxibranche is er formeel een vrije marktwerking, maar die is door informele, maffia-achtige praktijken totaal gecorrumpeerd.

Liberalisering is in criminalisering omgeslagen. Dat lijkt onvermijdelijk te zijn in dienstverlenende sectoren met kleine zelfstandigen. Laatst waren de malafide ‘thuiszorg’-bedrijfjes in het nieuws die na de liberalisering van de zorg hun kans schoon zagen. Het wachten is nu op sinistere postbodepraktijken.

Chagrijn-socialisten à la Agnes Kant herkennen hier graag het failliet van de vrijemarkteconomie in. De website van de SP meldt: ‘De liberalisering heeft gezorgd voor een chaos op de taximarkt. We moeten de liberalisering terugdraaien.’

Volgens die Kantiaanse logica kun je ook stellen: ‘Internet heeft gezorgd voor haatmail en kinderporno. We moeten internet afschaffen.’

Wie nauwkeuriger kijkt, ziet dat er met het liberalisme an sich niets mis is, maar dat men de spelregels van de vrije markt niet opvolgt en dat de scheidsrechter zich afzijdig houdt. Ja, als er iemand doodgeslagen is, dan komt-‘ie op z’n fluitje blazen.

Waarom heeft de politie nooit afgerekend met de taximaffiapraktijken? Het antwoord lijkt domweg te zijn: uit angst. Zoals er in de Parijse banlieux gebieden zijn waar de politie niet meer komt en waar anarchie en straatbendes heersen, zo heeft de Nederlandse overheid de handen afgetrokken van allerlei vrije marktsectoren, en die uitgeleverd aan de barbarij.

In de Haagse glazenwasseroorlog zijn vooralsnog geen dodelijke slachtoffers te betreuren.

Hooguit wordt iemands bestelbusje vernield als hij zich per ongeluk heeft vergrepen aan wat ruiten van iemand anders z’n wijk.

Na de eerste spons- en zeemmoord zal de SP opstaan en roepen dat het tijd is voor staatsramenlappers.

Taalanorexia

2009-07-07T15:03:00.003+02:00

[Column De Groene Amsterdammer]

Heb ik De eenzaamheid van priemgetallen al gelezen? Dat vragen allerlei mensen me de laatste tijd op allerlei gelegenheden en telkens blijft dat ene woordje even haken: al.

De vraag of ik het al gelezen heb, impliceert dat dit onherroepelijk vroeg of laat gaat gebeuren, en ik me daar maar beter niet tegen kan verzetten, zoals in ‘Heb je al een afspraak bij de tandarts gemaakt?’

‘Nee, nog niet,’ reageerde ik de eerste keer.

Meteen begreep ik dat ik reflexmatig vol op die taalkundige bermbom was gestapt – nóg niet, maar vroeg of laat gaan we er allemaal aan. Zat er misschien een gehaaide pr-afdeling achter die ‘al’-vraag?

Voortaan was ik dus op m’n hoede, en beantwoordde ik het priemgetallen-instinkertje met onnodig grote verbijstering: ‘Huh? Maar dat ben ik helemaal niet van plan!’

Het gevolg daarvan is dat ik nu een hele zooi lovende orale recensies over dat boek te horen heb gekregen.

Over één daarvan gaat deze column, en als u vindt dat ik daar dan wel een verdomd lange aanloop voor genomen heb - alsof u waarachtig niks beters te doen heeft, kan die jongen nu eens eindelijk een beetje to the point komen - dan moet u vooral doorlezen.

‘Het mooie aan Priemgetallen is dat het zo bondig geschreven is. Terwijl die Italianen gewoonlijk altijd van die lange zinnen maken, met veel bijzinnen, tussenzinnen…’ Het bondige noorden versus het langdradige zuiden: daar zou eens een literatuurwetenschapper onderzoek naar moeten doen.

Ik vermoed dat er inderdaad een verband bestaat tussen zinslengte en breedtegraad. Waar schaduwen slinken, groeien de zinnen. Om het ook maar eens bondig te zeggen. Want daar houden we in Holland van. Korte zinnetjes. Zonder poespas. Gewoon is al gek genoeg. Ja toch niet dan.

O, hoe háát ik de soberheidsdoctrine van ons verkavelde vlakland, waar geknepen billen elk ritme uitbannen en iedere gedachte gesmoord wordt in de anorexia van flinterdun geschilde zinnetjes.

‘Geen wóórd teveel. Dus het leest echt als een…’ O nee, sta mij bij, machtige goden, en help me mijn oren te bedekken, help mij om te niet te horen wat ik nu - hoe ik mijn vuisten ook bal tegen mijn oorschelpen, en hoe ik mijn ogen ook dichtknijp tegen onvrijwillig liplezen - toch hoor: ‘… als een trein.’

Een trein! Terwijl het enige dat daarop te lezen valt bijna even slaapverwekkend is als die vijf-woorden-per-zin boekjes: 2 2 2 1 1 2 2 2 2 1 1. Een trein! Kan het lulliger? Je zou zo iemand de kop van de romp willen rukken opdat hij nooit meer zulke kolder uitkraamt.

‘Ah, oké,’ mompel ik. En dan iets enthousiaster: ‘Een trein zeg je? Juist. Nou eh… ik ben heel benieuwd.’

Kijk: ik plaag u maar een beetje, en u moet natuurlijk maar mooi vinden wat u mooi vind, maar toch zou ik het fijn vinden wanneer het misverstand uit de wereld verdwijnt dat een boek met korte zinnen - dat wil zeggen: een boek waarin de auteur de boel in stukken hakt door willekeurig wat punten en returns te hameren - ook automatisch tempo en vaart heeft.

Voor mij lijkt zo’n boek eerder op een file.

Haar vader zou woest zijn. Ze moest een leugen bedenken. Een goed verhaal zonder hiaten of tegenstrijdigheden. Ze peinsde er niet over om te vertellen wat er echt gebeurd was. De mist, natuurlijk, het kwam door de mist.

(Uit: De eenzaamheid van de priemgetallen, hoofdstuk 1)

Bij elke punt is het alsof ik rem en koppeling moet intrappen. Pas bij de vierde zin mag ik naar de tweede versnelling doorschakelen, maar eer ik op gang ben, zit ik al weer op de bumper van de auto vóór me (‘De mist’). Met slippende koppeling ploeter ik me door de eerste pagina’s van De eenzaamheid van priemgetallen. Juist in een wat langere zin, met een bijzinnetje waarin je het toerental wat voelt oplopen, en daarna nog eens een terzijde, alsof je de versnellingspook van drie omlaag trekt naar vier, voelt het alsof je de bebouwde kom verlaat en een 80km-weg voor je ziet liggen - even leeg als kaarsrecht - waarop je naar hartenlust los mag gaan, terwijl je verderop al de verlokking voelt van een invoegstrook, en de lastig te beschrijven voorpret van het schakelen naar de vijfde versnelling.

De Hollandse taalanorexia zit diep in onze cultuur. Boeken moeten to the point zijn. Vroeger op school al, luidde de standaardvraag bij literaire teksten: ‘Wat probeert de auteur hier te zeggen?’

Probéért. Alsof de schrijver een gemankeerde malloot was, die het vermogen miste om ‘gewoon te zeggen waar het op staat’, wat elke puber zelf beter kon doen, waarna het boek als overbodig geleuter terzijde kan worden geschoven.

Wie De eenzaamheid van priemgetallen ‘Italiaans, maar godzijdank toch bondig’ vindt, moet bij zijn Ferrari-dealer maar eens informeren naar een exemplaar dat prettig in files rijdt.

Jan Salie-geest

2009-07-02T10:31:00.002+02:00

Je eerste computer, kun jij je die nog herinneren? Als je dezelfde leeftijd hebt als ik, was dat een Commodore 64 of een MSX. Programma’s moest je via een cassettebandje inladen. Na een kwartier van pieptoontjes kon je Packman spelen.

Nu, vijfentwintig jaar later, heb je een TomTom in je auto, een iPhone op zak en woedeaanvallen als het internet er een dagje uit ligt.

Het klinkt vreemd, maar daar moest ik gisteren aan denken, toen we vierden dat Nederland 146 jaar geleden de slavernij afschafte. Zo’n beetje als allerlaatste in Europa, maar toch.

Het doel van de westerse mens is altijd geweest om de handen vrij te maken en te kunnen luieren. Eerst gebruikten we daar dieren voor, vervolgens slaven, en ten slotte fossiele brandstoffen.

Dat arbeidloos luieren ons ideaal is, blijkt alleen al uit de grote rolmodellen van onze wereld: mensen die onvoorstelbare fortuinen bezitten die in geen enkele verhouding staan tot de geleverde ‘arbeid’ (Paris Hilton, Michael Jackson, Britney Spears). Zo’n leven willen we allemaal, en de afgelopen 146 jaar is dat, dankzij de techniek, voor iedereen steeds dichterbij gekomen. We hebben slaven die ons de weg soufleren in de auto, slaven die non-stop muziek voor ons maken, slaven die onze vaat doen, enzovoorts.

Levende energiebronnen hadden altijd beperkingen: ze werden moe, gingen dood of kwamen in opstand. Onze huidige energiebronnen doen dat allemaal niet. Sterker nog: sinds gisteren zijn ze zelfs 30 procent goedkoper.

Dat we die bronnen niet horen morren, betekent echter niet dat ze onuitputtelijk zijn.

In Zweden en Finland is meer dan 20 procent van de energie al duurzaam. In Nederland is dat 2,7 procent. Dat Nederland zo laat was met het afschaffen van de slavernij, komt waarschijnlijk omdat we ook pas zo laat aanhaakten bij de industriële revolutie, waardoor we slaven voor machines konden inruilen. Nederland liep achter, en uit die periode danken we onze fameuze ‘Jan Salie-geest’.

Misschien vieren we in een volgende eeuw de dag dat Nederland de fossiele brandstof afschafte.

Als allerlaatste in Europa.

Solidariteitsgolf

2009-06-25T11:51:00.002+02:00

In voorpaginalanden is het vaak hetzelfde liedje: de ene corrupte schurk wil de andere corrupte schurk van de troon stoten. Vorige zomer zagen we zoiets in Zimbabwe, in de strijd tussen Tsvangirai- en Mugabe-aanhangers, die we volgden als een voetbalfinale tussen twee buitenlandse teams.

Tegelijkertijd waren er in Thailand protesten, die ons al iets meer interesseerden, aangezien er westerse toeristen bij betrokken waren die het land niet meer uit konden.

In het geval van Iran lijken we echter een compleet andere houding aan te nemen. Hoewel ook hier een variant klinkt op het oude voorpaginalandenliedje – de ene dictator versus de andere – heeft het Westen een hartstochtelijke voorliefde voor Mousavi ontwikkeld.

Het lijkt zelfs een wereldwijde solidariteitsgolf waar je je met goed fatsoen niet afzijdig van kunt houden. Wie nu z’n Twitterfotootje nog niet op groen heeft staan (om de revolutie symbolisch te steunen), is overduidelijk een egocentrische klootzak.

Hoe is dat te verklaren? Het kan niet alléén ons heilig geloof in ons democratisch systeem zijn. Dan zouden we het evengoed voor de bevolking in Birma, Cuba, Laos, Libië, Noord-Korea of Syrië kunnen opnemen.

Mousavi’s succes komt door de beeldvorming, die aansluit bij archetypische mythen van het Westen. Wij identificeren ons met de opstandige, jonge bevolking (ze hebben er zelfs mobieltjes!) en schakelen de Iranprotesten op één lijn met de Val van de Berlijnse Muur, de Mars naar Washington van Martin Luther King, en al die andere gebeurtenissen waarbij individuele vrijheden werden veroverd op een onderdrukkend systeem.

Identificatie is de sleutel. Als we iemand een spandoek ‘where is my vote?’ zien ophouden, gaan we er klakkeloos vanuit dat die persoon het liefste samen met ons in de McDonald’s cola zou willen drinken, maar door de dictatuur verstoken blijft van die zegeningen van ons Vrije Westen.

Dat hoeft niet helemaal waar te zijn. Stel dat volksheld Mousavi straks aan de macht komt, en, zoals hij graag wil, doorgaat met het verrijken van uranium en van Iran een kernmacht maakt, zetten we dan nog steeds onze Twitterfotootjes op groen?

Gewoon doorlopen

2009-06-18T13:07:00.002+02:00

Hoe speelt het CDA het toch klaar om zich keer op keer te profileren als onbetrouwbaar en verdacht? Het lijkt wel of ze daar een mediastrateeg voor in dienst hebben. Iemand die het relletje ‘Catshuisbrand’ op dezelfde manier regisseert als de steun voor de Irakoorlog. Het is een regie in vijf bedrijven.

1. De teaser. Roepen dat er niks aan de hand is - gewoon doorlopen mensen! - en tegelijkertijd alle relevante stukken verborgen houden. Zowel bij ‘Irak’ als bij ‘Catshuisbrand’ haalden journalisten bakzeil als ze vertrouwelijke rapporten wilden opvragen via de Wet Openbaarheid Bestuur. Logisch gevolg was dat het wantrouwen groeide, en er een nog fellere jacht op die ‘stukken’ werd ingezet.

2. De vondst. Herinnert u zich het door NRC geopenbaarde Geheime Memorandum over de Irakoorlog nog? (‘Goed opbergen in de archieven voor het nageslacht’) Nu heeft RTL ook zo’n kattebelletje gevonden. Ik vermoed dat er stapels van dat soort stukken (concepten, halve adviezen) op elk departement te vinden zijn, maar alleen de CDA-mediastrateeg weet ze vol in de spotlights te krijgen. De halsstarrige oesterhouding van de regering dwingt de pers immers om groots met de snippers uit te pakken.

3. De verdenkingen voeden: voor microfoons alles ontkennen, de gelekte stukken met ambtelijk abracadabra nog meer doofputlucht geven, arrogantie betrachten in spoeddebatten. Alles om bij het publiek het beeld neer te zetten van een premier die de gordijnen dichttrekt en zijn hoofd snikkend onder een kussen verbergt.

4. De climax. Het huzarenstukje van de mediastrateeg: doen alsof de oester eindelijk opengaat (er komt een Irakonderzoek; de Kamer krijgt de Catshuisstukken), maar daarbij zoveel kaarten op de borst houden (een ‘zelfbenoemde onafhankelijke’ commissie; een ‘vertrouwelijk in te zien’ rapport: let op die grappige oxymorons), dat het wantrouwen en de verbijstering compleet zijn.

5. En dan? Dan zijn we weer terug bij af. Niets aan de hand mensen. Gewoon doorlopen. En dat doen we dan ook.

Naar de PVV bijvoorbeeld.

Je gaat haast geloven dat de CDA-mediastrateeg stiekem een infiltrant van Wilders is.

Riskant

2009-06-12T15:55:00.003+02:00

[Column De Groene Amsterdammer, vorige week]

Allemachtig, dat maak je in boekenland toch niet elke dag mee. Er is een manifest verschenen. Ik was al bang dat het een uitgestorven genre was, het MANIFEST. Want ik zie het woord in gedachten altijd in nijdige kapitalen, gestencild op grauw kringlooppapier, met spijkers op de deuren van de heersende macht geramd, met een verbeten en-nu-is-het-genoeg-gezicht.

Voor het onwaarschijnlijke geval dat u het miste: Erik Jan Harmens en Ilja Leonard Pfeijffer schreven in Trouw hun ‘Manifest voor een riskante literatuur.’ Riskant moet hier begrepen worden als: betrokken bij de maatschappelijke thema’s van deze tijd.

Ik stond er aanvankelijk wel even van te kijken, moet ik zeggen. We leven volgens deze heren in ‘bijzonder gevaarlijke tijden die bijzondere eisen stellen aan de kunst.’ En: ‘Schrijvers zouden niet in hun werkkamer een stilleven van een appel en een peer moeten bedichten terwijl buiten het kanonnenvlees in de loopgraven lilt.’

Niet zozeer de stellingen verbaasden me, als wel hun afzenders. Met Pfeijffer heb ik regelmatig discussies gevoerd in het hoofdkwartier van wat berucht is geworden als de ‘Leidse literaire maffia’, Café Burgerzaken. Maatschappelijk engagement was bepaald geen topprioriteit, en het enige lillende vlees dat het bedichten waard was, lag in de Ikeabedjes van de studentenhuizen. En publiekelijk heeft Pfeijffer toch altijd het ‘orakels balken in de taal van engelen’ bepleit?

Inmiddels hebben zwerflust en entropie de Leidse maffia wat verdund - Pfeijffer woont inmiddels in Genua, en ik in ’s-Gravenhage - maar dat zou toch niet voor de literaire beginselen ervan moeten gelden. Of kan een fietstocht naar Italië iemand plotsklaps veranderen in een wereldverbeteraar die roept: ‘Kunstenaars zijn ten volle verantwoordelijk voor de toestand in de wereld of zij nemen hun eigen kunst niet serieus.’

Pas na drie, vier keer lezen viel het kwartje.

O, het is ironisch bedoeld! Dat is een hele geruststelling.

Al heb je voor die ironie wel een loep nodig. ‘Wij willen literatuur die in geen andere tijd moet zijn geschreven, dan in de tijd waarin ze is geschreven.’ Moet zijn geschreven, niet ‘kan’. Ergo: wij willen gras dat geen andere kleur dan groen heeft. ‘Wij verachten platte pamflettistische literatuur’. En wij doen dat in een pamflet. Een pamflet van een handjevol uiterst nonchalante en gratuite zinnetjes, waarvan de laatste luidt: ‘Nonchalance in de literatuur is een misdaad.’

Op deze manier ben ik natuurlijk een spelbreker, iemand die de clou van een mop gaat uitleggen, maar omdat het een nogal flauwe mop is, mag het. Bovendien heeft haast niemand de grap begrepen, zoals blijkt uit de reacties op het manifest in het forum van weblog De Contrabas. (En als u wilt weten wie die commenters zijn: bezoek één poëzieavond in, zeg, het Amsterdamse Perdu, en je ziet ze alle tien, twintig gematerialiseerd om je heen.)

De ironie richt zich uiteraard tegen Thomas Vaessens’ roep om meer engagement, maar wat zich hier voordoet is wat Mulisch het ‘ironische van de ironie’ noemde: men vat het als serieus op.Een satire maken op Vaessens kan natuurlijk grappig zijn.

Zeker nu de arme man al maandenlang het pispaaltje van literair Nederland is, wordt de volgende grondwet van kracht: één keer een grap uithalen is leuk, tien dezelfde grap uithalen is flauw, honderd keer dezelfde grap uithalen is ontzettend leuk.

Maar satire is pas satirisch als ze 1) voor de lezer als satire te herkennen is en 2) impliciet een alternatief voor het bekritiseerde biedt. Het ‘manifest voor een riskante literatuur’ doet dat niet, en illustreert zo de eigen, oxymoronachtige stelling: ‘Wij hekelen irrelevantie als einddoel.’Het ironische van die ironie wil dat we dit pamflet dus dienen te beschouwen als een pleidooi voor irrelevantie, risicoloosheid en wereldvreemdheid.

Dat wil er bij mij niet in. En bij de schrijvers zelf ook niet, mag ik hopen.

De voornaamste winst van de Vaessensdiscussie is, zoals ik op deze plaats al eerder schreef, dat die ons uitdaagt om opnieuw te vertellen wat literatuur ook al weer is. Blijkbaar is dat nodig. Pfeijffer en Harmens zijn beiden bloemlezers en daarmee pleitbezorgers en ambassadeurs van de literatuur.

De discussie zoals die nu in allerlei vormen uitwaaiert, is een prachtige kans om in die rol op de voorgrond te treden. Ze hadden kunnen vertellen waaruit het werkelijke engagement van literatuur bestaat, om welke specifieke vorm van betrokkenheid het in poëzie en proza nu eigenlijk gaat, en welke volstrekt unieke ingangen die kunstvormen hebben tot de thema’s die de wereld bezighouden en die uiteraard in elke tijd ‘bijzonder’ of vooruit, ‘gevaarlijk’ zijn geweest. Ze hadden kunnen waarschuwen voor de gevaren die de kunsten bedreigen die zij vertegenwoordigen.

Ze hadden het ongenoegen van dichters en schrijvers over de commerciële praktijk een stem kunnen geven. Ze hadden dat in briljante ironische bewoordingen kunnen doen.

Ze hadden een MANIFEST voor een riskante literatuur kunnen schrijven, dat weet ik zeker.

Flaporen

2009-06-11T10:57:00.000+02:00

Mogen scholen leerkrachten ontslaan vanwege hun homoseksualiteit? Artikel 1 zegt nee (discriminatieverbod), artikel 23 ja (vrijheid van onderwijs).

De Raad van State adviseert om 23 zwaarder te laten wegen. Immers: een leraar heeft een voorbeeldfunctie bij het uitdragen van de grondslagen van de school.

Die redenering is enigszins te volgen. Voor kinderen is het verwarrend als voor de klas een man staat uit te leggen dat de Bijbel homoseksualiteit afwijst, terwijl die leraar zelf met een man samenwoont.

Het werkelijke probleem is dan ook helemaal niet het advies van de Raad van State. Het werkelijke probleem is dat er scholen zijn die aan kinderen leren dat homoseksualiteit tegennatuurlijk, zondig en duivels is.

Het discrimineren wordt er bij deze kinderen met de schoolmelk in gegoten. Een complete bevolkingsgroep wordt aangemoedigd om artikel 1 van de grondwet te negeren.

Stel dat mijn religie vindt dat flaporen een zondige afwijking zijn. Artikel 23 geeft mij de ruimte een school te beginnen op die ‘grondslag’. Vanaf nu mag ik daar leraren weigeren op grond van hun flaporen en leerlingen laten opgroeien tot flapoorofoben. Moet de samenleving mijn school ‘respecteren’?

Sommige scholen doceren de ongelijkheid van man en vrouw. Dat schrijven hun religieuze grondslagen nu eenmaal voor, en daar moeten we ‘respect’ voor hebben.

Het werkelijke probleem is glashelder, maar kennelijk zo taboe dat niemand het wil uitspreken: religie is altijd in strijd met de grondwet. De meeste religies prediken de superioriteit van de eigen aanhang boven de anderen, en allemaal stellen ze Gods wetten boven de aardse regels.

Dat we daar niet voortdurend last van hebben, is omdat de religieuze en staatsrechtelijke wetten doorgaans redelijk overlappen. Maar juist aan de randen, zoals bij de homoleraren, komt de principiële onverzoenbaarheid van grondwet en religie aan het licht.

De scheiding tussen kerk en wetgever is op staatsbestuurlijk niveau al lang geregeld, maar het onderwijs loopt hopeloos achter. Het doceert een morele regelgeving die strijdig is met onze grondwet.

Hoelang blijven we daar nog respect voor hebben?

Het gesprek, Uitgelezen

2009-06-07T18:36:00.002+02:00

Roel Janssen en Christiaan Weijts in gesprek met Karin Giphart, bij Uitgelezen op Het Gesprek.

http://www.hetgesprek.nl/archief/2356/

Hans of Sophie?

2009-06-04T20:30:00.003+02:00

[Foto: Krijn van Noordwijk. M-Magazine, bij dit interview]

De kans dat u het einde van deze column niet haalt, is levensgroot. Hij gaat namelijk over Europa, en uit kijkcijferonderzoek blijkt dat alleen al het noemen van dat woord of het tonen van de sterretjesvlag volstaat om iedereen massaal naar een ander kanaal te jagen.

Ziezo, die zijn dus opgerot. Want ik wilde voor één keertje eens alleen met jullie samenzijn, mijn intelligente lezers, om eens wat verder in de toekomst te kijken.

Ik verheug me erop dat het met Nederland als politieke macht op de niet-eens-zo-gek-langetermijn gedaan zal zijn, zodat we eindelijk met redelijkere mensen van doen krijgen dan die op incidentjes gefixeerde types van het Binnenhof, dat dan verschrompelt tot een lokaal gemeentehuis.

Ook een eigen leger en president zijn onvermijdelijk. (Dat Balkenende serieus rekening houdt voor die functie in aanmerking te komen, is overigens nogal meelijwekkend).

De verkiezingen vandaag zijn dus, anders dan de landelijke, belangrijk. Ze gaan er vooral om wie we namens Nederland afvaardigen.

Dit betekent dat er twee criteria van kracht zijn: diegene moet a) ideologisch niet volkomen stompzinnig zijn, en b) over een minimaal representatieve persoonlijkheid beschikken.

Op het eerste criterium vallen de lijsttrekkers van SP, PVV en CU uiteraard af.

Op het tweede vallen ze allemáál af, behalve Sophie In ’t Veld (D66), een bijzonder charmante en intelligente vrouw. Vergelijkend warenonderzoek loodst mij echter onomwonden naar Hans van Baalen.

Dat komt ondermeer door iets als kernenergie. VVD is voor, D66 tegen. Terwijl: als we vroeger wat minder naar de milieubewegingen hadden geluisterd, was Europa nu niet zo afhankelijk van gas uit Rusland en olie uit het Midden-Oosten, wat ook scheelt in bodybags.

Wel ontkent de VVD nu nog de komst van een federaal Europa, maar dat is buiten beschouwing te laten; je kunt evengoed de komst van volle maan ontkennen.

Het probleem is dus alleen criterium b. Ik vind Van Baalen een opgeblazen ei, en ik stem niet graag op opgeblazen eieren.

Kortom: mijn hart schreeuwt Sophie, maar mijn verstand zegt Hans.

De boekengeurproef

2009-05-29T07:32:00.002+02:00

“Ik kan een manuscript van honderd meter afstand zien liggen,” begint de voormalig uitgever, “en ruíken of er een noodzaak in zit.”

We dineren buiten in Florence, op het plein voor de Santa Croce. Tegenover ons zit een dame die ons net verteld heeft over een vriendin, die graag een boek wil schrijven, maar hopeloos vastzit.

De voormalig uitgever zwijgt en loert over het pleintje, alsof hij aan de overkant daadwerkelijk een manuscript ruikt.

“Maar er zít een noodzaak in,” riposteert de dame. “Mijn vriendin heeft me het verhaal verteld. Het is een liefdesverhaal, en erg belangrijk.”

Mijn reisgenoot resoluut: “Onzin. Als een verhaal belangrijk genoeg is om op te schrijven, dan praat je er met niemand over.”

Tijdens het dessert lijkt de dame wat teneergeslagen. Pas als ik na haar vertrek opper dat ze met die ‘vriendin’ weleens zichzelf bedoeld kan hebben, begrijpen we de stemmingswisseling.

“Ben ik te hard voor haar geweest?” vraagt mijn reisgenoot beduusd.

Nee, zeg ik. Hij had volkomen gelijk. Afgezien van die geur van noodzakelijke manuscripten, maar ook dit begrijp ik wel.

Zelf lees ik vóór het aanschaffen van een boek altijd de eerste drie zinnen in de winkel. En de laatste drie; heiligschennis, vinden sommigen, maar als een boek het alleen van de clou aan het einde moet hebben, kan het natuurlijk niets zijn. Die lakmoesproef bezorgde me onlangs Roem van Daniël Kehlmann.

Ebling was nog niet thuis of zijn mobiele telefoon ging. Hij had jarenlang geweigerd er een te kopen, want hij was technicus en vertrouwde het zaakje niet. Waarom vond niemand het erg om iets waar gevaarlijke straling van uitgaat tegen zijn hoofd te houden?

Kijk, zo moet het. Ik weet niet of ik meteen een noodzakelijkheid ruik, maar in drie zinnen staat er onmiddellijk een mens op je netvlies. Ook bij non-fictie volg ik die testprocedure. Neem het genre dat ik hiervan het gretigst lees: de biografie.

Het was een sprankelende morgen in Parijs, dinsdag, 30 oktober 1849, toen een mensenmenigte het plein voor de Madeleine-kerk op stroomde. Voor de gelegenheid, de begrafenis van Frédéric Chopin, was de hele façade van de neoklassieke tempel behangen met stroken zwart fluweel met in het midden een cartouche waarin de in zilver geborduurde initialen: FC. (Benita Eisler: Requiem voor Chopin, 2003).

Zo moet het dus niet. Na twee zinnen weet je al dat je te maken gaat krijgen met een vie romancée vol dweperige sfeerbeschrijvingen en een tsunami van adjectiva, en niet met een mens.

Het eerste dat de taxateurs zagen toen ze de deuren van Andy Warhols huis op 57 East Sixty-sixth Street in New York openmaakten, was een meer dan levensgrote buste van Napoleon, die hen aankeek vanaf een antieke tafel in het midden van de immens hoge hal. (Victor Bockris: Andy Warhol. 1989).

Dat is al beter. De contouren van een menselijke aanwezigheid komen in zicht. Zelf had ik na Napoleon een punt gezet, maar á la, we wagen het erop en schaffen de biografie aan. Net terug in Nederland wandelde ik De Slegte binnen, waar ik de Houellebecq-biografie van Denis Demonpion voor acht euro zag liggen.

Bij verschijning (2006) heb ik die links laten liggen, vooral door de ondertitel: De ongeautoriseerde biografie. Daarvan kun je al van honderd meter afstand ruíken dat het zaakje stinkt, een banale uitgeverstruc die met het aureool van schandaal de verkoop moet stuwen. Zonder succes trouwens, want nu ligt de hele partij (eerste druk, zag ik, toen ik het boek mijns ondanks had opgepakt) in het riool van De Slegte. Dan de lakmoesproef.

Houellebecq intrigeerde me. Ik kwam hem ’s ochtends weleens tegen in de Rue Racine, een sombere figuur die zich lamlendig voortbewoog in een degelijk leren jack, met een silhouet dat krom stond onder zijn mal de vivre. Hij had het voorkomen van een dandy uit het fin de sciècle, met die eeuwige sigaret tussen zijn middel- en ringvinger, die zo kenmerkend voor hem is.

Kijk, zo moet het. Je ruikt dat je met een mens van doen hebt. Met twee mensen zelfs, want Demonpion durft ik te zeggen, durft verslag te doen van de moeilijkheden bij zijn onderzoek, en durft te vertellen over het ‘vermoeide dedain’ dat de gebiografeerde er zelf tegenover legde.De biograaf maakt ons deelgenoot in de raadsels die hij moest oplossen.

Waarom gaat Houellebecq met een vals geboortejaar door het leven (hij maakte zich twee jaar jonger)? Waarom heeft hij zijn achternaam (Thomas) verruild voor de meisjesnaam van zijn grootmoeder? We maken de gesprekken over Demonpions schouder mee, inclusief zijn twijfels over zijn bronnen. Dat geeft deze biografie transparantie en oprechtheid.

Ik heb een exemplaar uit het riool gevist. U zult vanmiddag of morgen hetzelfde doen.

Bankiersrijbewijs

2009-05-28T10:42:00.002+02:00

Dat Wouter Bos een speciaal examen voor bankiers wil, is een beetje eigenaardig. Die lui moeten toch sowieso al wat relevante papiertjes meebrengen op hun sollicitatiegesprek? En wil Bos hiermee zeggen dat we kredietcrisis hebben omdat teveel domme flapdrollen zomaar bankier konden worden?

Niet helemaal. Bos’ bankiersexamen is namelijk bedoeld om het vertrouwen in de banksector te herwinnen. Het is dus geen intern kwalificatiemiddel maar een externe show, een publiekelijk afgelegde morele belofte.

Anders gezegd: Bos wil een soort Eed van Hippocrates maar dan voor bankiers, die immers net als artsen, advocaten en regeringsleiders een grotere verantwoordelijkheid dragen dan anderen. Zelf hou ik wel van die halfreligieuze ceremonies – eden, geloften, spuug in je handpalm, hand op de Bijbel, met bloed ondertekend, dat soort kleine jongensspelletjes, diep geworteld in primitieve tijdperken. Ridders, koningen, prinsessen en zwaarden.

Maar zie je zo’n krijtstreepklojo al zweren bij kronen of goden? Het ‘onder ede’ horen van mensen heeft altijd al iets giechelig-anachronistisch, laat staan zo’n iPhonevogel die plechtige trouw staat te zweren aan het ‘Gij zult niet graaien’.

Nee, Bos moest dus wel met een eigentijdser alternatief komen. Het bankiersexamen als moderne morele eed. ‘Het rijbewijs voor bankiers,’ aldus Bos.

Ik zie het al helemaal zitten. U wilt een sub prime hypotheek met variabele rente verkopen aan dit gezin (verschijnt foto van bijstandtokkies); mag dat? Uw bank krijgt een overheidsinjectie van een paar miljard euro. Mag u in dat geval een bonus boven de drie ton vragen?

Uiteraard werkt zo’n moderne eed pas effectief als de uitslagen openbaar op internet komen. Ook die van mensen als Gerrit Zalm, die natuurlijk als eerste zo’n exameneed moet afleggen.

U werkte jarenlang bij de DSB-bank, bekend van tv-spotjes die tokkies verleiden om torenhoge schulden te maken waarna ze in de schuldsanering belanden; is het in dat geval verstandig en geloofwaardig om als Abn-Amro-topman opnieuw om een gigantische staatsteun te vragen?

Lezen &cet live: de podcast

2009-05-05T17:07:00.001+02:00

Beluister de interviews door Pieter Steinz op:
http://www.nrcboeken.nl/nieuws/van-essen-enquist-en-weijts-bij-lezen-cetera-live

HP/deTijd

2009-04-29T20:44:00.004+02:00

Deze week in HP/deTijd een rondetafelgesprek over De Grote Engagements Discussie van de diepzinnige denker Thomas Vaessens. Met Marjolijn Februari, Bas Heijne en Christiaan Weijts.

Promofilmpjes op Canvas

2009-04-27T16:35:00.002+02:00

http://cultuur.canvas.be/category/lux/de-gouden-uil/

Deze week de promofilmpjes van de Uil-genomineerden op Canvas. Plus de mogelijkheid om boeken te winnen. Scrollen naar de verschillende filmpjes via menutje rechtsboven.

http://cultuur.canvas.be/category/lux/de-gouden-uil/

Kosten koper

2009-04-23T10:58:00.002+02:00

Wie bewaakt de bewakers?
Dat vroeg Juvenalis zich rond 100 na Christus af, en ik vraag het me opnieuw af als ik kijk naar onze Autoriteit Financiële Markten (AFM).
Die instantie moet onze banken bewaken, en heeft daarin catastrofaal geblunderd. Louche leningen en onverantwoorde constructies zagen ze over het hoofd slash door de vingers, AFM-bestuurder A.W. Kist is twee jaar terug tot aftreden gedwongen omdat hij sjoemelde met privé-beleggingen en vorig jaar moest iemand van de raad van toezicht om dezelfde fout opkrassen.

Kortom: je kunt nog beter een maffiabaas of grafschrift vertrouwen dan onze AFM. Nu deze waakhond eindelijk wakker is, komt hij met een overtrokken herstelmaatregel. Hypotheken mogen niet langer hoger zijn dan de waarde van het huis.

De theorie: straks moeten al die werklozen hun huis verkopen, dat minder waard is dan het hypotheekbedrag, zodat ze met een schuld opgezadeld zitten.

De praktijk: starters kunnen alleen nog een huis kopen (twee ton) als ze zelf twintigduizend euro (10 procent) meebrengen: ‘kosten koper’, administratiekosten kortom.

Zelf ben ik ook zo’n starter, en dankzij de AFM kan alleen een bestseller of grote literaire prijs mij aan een huis helpen.

De praktijk is dat de woningmarkt stagneert, huizen nog langer leeg blijven staan en de woningmarkt een onderonsje wordt van huisjesmelkers en Holleeders.

De praktijk is dat de economie, die door het falend toezicht door de AFM op de grond ligt te creperen, nu door diezelfde AFM een harde trap krijgt uitgedeeld.

Het is onbegrijpelijk dat de AFM zoveel macht heeft, en zonder enige controle van buitenaf dit soort decreten kan afkondigen. Wie bewaakt de bewakers? Kan de politiek hier ingrijpen, of heeft die het te druk met vliegtuigjes?

Wie wijst de AFM erop dat er honderden alternatieven zijn om de zelfveroorzaakte puinhopen op te ruimen? Bijvoorbeeld: eens naar die ‘kosten koper’ kijken. Want het is toch misdadig dat een notaris voor het uitprinten van een paar formuliertjes Twintig Duizend Euro vangt!

Nogmaals Juvenalis: ‘De een krijgt een kruis, de ander een kroon tot loon voor zijn misdaad.’

Gezocht: Europopulist

2009-04-22T13:40:00.003+02:00

Dat Geert Wilders met zijn partij naar Brussel wil, is op zich mooi. Welbeschouwd is een populist daar broodnodig. Onder druk van de globalisering dreigt er namelijk een tweedeling te ontstaan tussen Gewone Man en elite.

Europa heeft voor de Gewone Man, die zichzelf beziet binnen de kleine context (gezin, baantje, café, voetbalclub), het karakter van een onbekende gijzelende grootmacht. De hbo- of universitair geschoolde daarentegen raakt steeds meer gewend zichzelf in de grote context te bezien: hij werkt in bedrijven die internationaal opereren, zat tijdens de studietijd in het buitenland, en heeft er vrienden of kennissen. Voor hem is Europa een verrijking.

Bij de Gewone Man roept dit de overtuiging op dat Europa een hobby is van dat upper middleclass-wereldje. Dat vaart er kennelijk wel bij, en, zo redeneert hij, dat zal dan wel ten koste gaan van de Gewone Man.

Er is een populist nodig om de Gewone Man te betrekken bij de grote context. Iemand die hem uitlegt dat als wij geen EU-lid waren, onze economie nu IJslands was, onze gulden waardelozer dan de pond. Dat zijn bakje Douwe Egbertskoffie al lang gezet wordt door de Amerikaanse Sara Lee Corporation.

Die populist is vooral nodig omdat zittende politici zo provinciaals zijn, en bijvoorbeeld voorspiegelen dat ons ‘stimuleringspakket’ werkelijk invloed heeft, terwijl het niet meer kan zijn dan een windscherm in de mondiale storm.

Die populist kan uitleggen dat Europa economisch succesvol is maar democratisch nog onvolwassen. Juist om de elite-achterkamertjes en onderonsjes van de EU te openen, heeft Brussel een echte, betrokken volksvertegenwoordiging nodig.

Die populist moet Europa niet van binnenuit willen opblazen als een zelfmoordterrorist, maar juist aan de mensen teruggeven: er transparantie en democratische controle afdwingen.

Die populist heeft bestaan. Pim Fortuyn schreef in Zielloos Europa (1997): ‘Ik houd van Europa, ik houd van zijn veelheid aan volkeren, culturen, landschappen, weersomstandigheden, talen en mensen. Ik haat soms de euro-elite in zijn verwaten achteloosheid. Kortom, ik wil een Europa van de mensen, van de menselijke maat. Een Europa van u en van mij!’

Zie ook: http://www.eurotopics.net/de/presseschau/autorenindex/autor-weijts-christiaan/

Personagenamen

2009-04-15T15:25:00.002+02:00

[Column De Groene Amsterdammer, vorige week]

We weten allemaal hoeveel kinderen er wereldwijd geboren worden - vier per seconde - maar heeft iemand weleens berekend hoeveel personages er elke seconde ter wereld komen?

Een gemiddelde roman telt er al gauw vier. Tel daar alle bijfiguren bij op, alle karakters uit speelfilms, uit toneelstukken, series, stripverhalen, thrillers, streekromans, korte verhalen, kinderboeken en pornofilms, en je zult redelijk in de buurt komen van die vier per seconde.

Waar mijn hersens zich steeds meer over pijnigen wanneer ze zich weer eens bij die immens massa van barende hoofden scharen, zijn de namen die ik die personages moet meegeven. Die moeten van het juiste coloriet zijn, zonder clichématig te klinken, zonder opzichtig symbolisch te zijn, en zonder dat ze je halverwege het boek gaan tegenstaan.

Daar komt nog een onderbelichte eis bij: ze moeten nog niet in de werkelijkheid bestaan. Alle voornamen uit je vrienden- en familiekring zijn dus op voorhand van deelname uitgesloten.

In Bernlefs Buiten is het maandag heet de held Harry Bekkering. Wat blijkt: die man bestaat, zonder dat Bernlef het wist, en is nota bene literatuurhoogleraar in Nijmegen.

Zelf gooi ik elke nieuwgeborene daarom eerst door Google en daarna door Hyves. Op die manier zijn al heel wat kandidaten van naam veranderd, en bestaande mensen ontsnapt aan een drama in de eeuwigheid.

Met veel pijn en moeite had ik een aantal maanden terug een meisjesnaam gevonden die het bijbehorende novellepersonage als gegoten zat. Totdat mijn vriendin iets op mijn computer wilde opzoeken en vluchtig een glimp van het manuscript opving dat nog open stond. Bedremmeld stapte ze terug de woonkamer in, en noemde de naam van mijn personage.

‘Dat is een heel mooie naam…’ begon ze.

‘Hm hm…’ bevestigde ik. Ik kon de opmerking nog niet als compliment incasseren, want boven haar hoofd pakte de donkere wolken van een ‘maar’ zich al samen.

‘Het is ook wel een mooie naam voor een kindje.’

Nu sprak ze de naam uit gevolgd door mijn achternaam. En halleluja, dat klonk inderdaad als muziek in de oren.

‘Maar we hebben toch al een meisjesnaam?’ protesteerde ik, me nu tevens tot haar buik richtend. Ik herinnerde me hoe ik laatst een avond niet in slaap kon komen, eindeloos met lettergrepen en klanken goochelend, totdat het ineens was alsof ik de juiste cijfercombinatie van een slot had gevonden, dat vol vreugde opensprong, waarna ik mijn vriendin onmiddellijk wakker had willen maken, maar toch de naam de nieuwe dag in had weten te tillen, waar zij aan het ontbijt nog niets aan kracht verloren had en bovendien op bijval van de aanstaande moeder kon rekenen.

‘Ja ja, maar voor een twééde kindje…’

Ik zuchtte.

Hebben kinderrijke schrijvers als Thomas Mann of Jan Wolkers zich ook ooit over deze problematiek het hoofd gebroken? Wolkers gebruikte de naam Eric zowel voor zijn eerste zoon als voor zijn personage Eric van Poelgeest. Dat zou ik dus niet kunnen. Vroeg of laat gaat je nageslacht jouw werk lezen, en als hij of zij de hoofdpersoon lijkt, schept dat toch verwarring. Personagenamen dien je zodanig te kiezen dat je ze nooit later voor eventuele kinderen wilt gebruiken.

Ik ging terug achter mijn computer zitten, om de hele naamgevingsprocedure opnieuw te doorlopen, Google, Hyves… Ineens begreep ik waarom het universum van Frans Kellendonk bevolkt wordt door typen als Frits Goudvis, Latour van Uffel en Felix Mandaat. Alhoewel, op het acht uur journaal, zie ik vaak de meest onwaarschijnlijke namen onder de geïnterviewde in beeld verschijnen, die rechtstreeks een roman in zouden kunnen.

En waar haalde Bordewijk zijn achternamen vandaan? Whimpysinger, De Moraatz, Van der Karbargenbok, Surdie Finnis, Schattenkeinder: allemaal gewoon uit het telefoonboek. Een groep van zestien Amerikaanse auteurs, onder wie Stephen King, Amy Tan en John Grisham, hield een paar jaar terug op eBay een veiling, waarbij mensen zichzelf als personagenaam in hun volgende boeken konden inkopen. De omgekeerde wereld: alsof Harry Bekkering zou willen betálen voor een plaatsje aan Bernlefs raampje, waar hij voor eeuwig naar die maandag buiten moet turen. Nee, een veiling organiseren leek me onzinnig.

Ik zocht verder. 'What’s in a name?’ vraagt Romeo’s Julia retorisch bij Shakespeare. Maar had ze dat ook gezegd als Shakerspeare haar Gonda had genoemd? Na lang puzzelen had ik een naam, eentje waarvan ik wist dat die als potentiële kindernaam al afgevallen was.

Na een goddelijke interventie van Ctrl-F, zoeken en vervangen, voltrok de transformatie zich ogenschijnlijk pijnloos.

De sidderende schim van mijn toekomstige tweede dochter haalde opgelucht adem in het hiervoormaals.

2009-04-11T09:24:00.002+02:00

Van holadiejee

2009-04-10T11:14:00.003+02:00

Gisteren zaten er twee Amerikaanse meiden achter me in de tram, zodat ik om de twee seconden het woordje ‘like’ hoorde, met die typerende pauzes aan weerszijden: “And she said to me, like, I’m meeting his parents tomorrow. So I thought, like, o my gód…”

‘Like’ geeft aan dat de spreker overschakelt naar de directe rede, naar een kleine performance. Het is spreektaal voor de dubbele punt.

Ik vroeg me af: bestaat hier een Nederlands equivalent van? Toen de tram langs het Binnenhof gleed, wist ik het ineens.

Vertaal maar mee: “En zij zei tegen mij, van, morgen ga ik z’n ouders ontmoeten. Dus ik dacht, van, o mijn god…”

Van.

Landskampioen in zulke constructies is de spreker van deze oneliners:

1. “Je hebt onder ogen te zien, van, hoe staan we er nu voor.”

2. “(…) al die mensen in Nederland die denken, van, wat gebeurt er met mijn baan.”

3. “En ik denk, van, het gaat mij als premier om het boeken van resultaat.”

Op het ministerie van Algemene Zaken werkt iemand die de twijfelachtige eer heeft alle radio- en tv-interviews van onze premier letterlijk over te tikken op de website (werkverschaffing? taakstraf?) en als je in dat materiaal op ‘van’ zoekt, dan krijg je zoiets, van, o mijn god…

Turf de volgende keer dat u J.P. hoort maar eens mee. En stel u dan een Brits of Amerikaans staatshoofd voor dat als volgt praat: “You’ve got to face, like, what’s our situation now. (...) All those people in this country that think, like, what’s going to happen to my job (...) And I think, like, as prime-minister...”

Het is niet érg ofzo.
Het is alleen een beetje vulgair, dom, storend, proletig, gênant en tenenkrommend.
Van holadiejee.

Van- en like-grootverbruikers missen het vermogen om verhalen samen te vatten, zodat ze elke dialoog letterlijk naspelen (“Dus ik zeg, van, (…) zegt hij, van…”).

Obama’s Europese bezoek maakte welsprekendheid weer tot thema. Balkenende zal er nooit in uitblinken. Maar is het echt teveel gevraagd om het goede voorbeeld te geven en een klein beetje fatsoenlijk Nederlands te spreken?

Taal noch teken

2009-04-05T10:28:00.004+02:00

Een schrijver die een envelop in de brievenbus vindt met het adres van zijn uitgeverij erop, door een medewerker netjes doorgestreept en doorgestuurd, moet altijd een beetje op zijn hoede zijn. Het overkomt me gelukkig niet al te vaak, maar laatst was het weer raak. Een getypt velletje. Postpapier met watermerk. Postzegel en antwoordenvelop bijgesloten.

De afzender meende een spelfout in mijn laatste boek ontdekt te hebben. En hij had geen antwoord gekregen op zijn laatste brief. “Taal noch teken!” Ik zag dat het uitroepteken met een grotere spierkracht dan de overige letters in het papier was gehamerd. Op iedere krantenredactie weten ze dat handgeschreven of getypte brieven weinig goeds voorspellen.

Meestal zijn het vinnige betogen van vierduizend woorden, naar aanleiding van een kort berichtje, en anders zijn het wel die dichtbeschreven pagina’s waarin het geheim van de piramides eindelijk ontrafeld wordt, de aanwezigheid van buitenaardse wezens wordt aangetoond met duizelingwekkende diagrammen, en soortgelijke ontdekkingen die de afzender graag wereldkundig gemaakt ziet.

Ook wetenschappers worden er mee geplaagd. Ik ken het geval van een wiskundige die volgens een hardnekkige briefschrijver geen recht zou hebben gehad op de hem toegekende Spinozapremie. Of die wiskundige het geld even wilde overschrijven op de rekening van de briefschrijver, de wérkelijke ontdekker van de premiewinnende wiskundige stelling. En elke maand een herinnering: “Je tijd is om!”

Ronald Giphart zou gedragen slipjes van tienermeisjes opgestuurd krijgen, Tommy Wieringa kreeg stapels foto’s opgestuurd van dames die poseerden met een sinaasappel tussen schouder en kin geklemd (zoals op het omslag van Joe Speedboot), en hoewel ik toch een naakte vrouw op het omslag van mijn debuut had staan, is mij noch nooit iets in die sferen toegestuurd.

Omdat dit boek over stalking ging, triggerde het een heel specifieke groep brievenschrijvers. Van een enkeling kreeg ik het complete strafdossier toegestuurd, alsof ik hun advocaat was.

Laatst na een openbare discussie - die zoals vaker over een mysterie als ‘de taak van de roman’ ging - kwam een oudere man me bij het signeren opzoeken. “U heeft niks gezegd over herkenning. Mensen lezen boeken omdat ze iets herkennen.”“Dat is inderdaad ook een interessant aspect. Daar hadden we het ook over kunnen hebben,” mompelde ik, gevolgd door iets verontschuldigends over de “altijd beperkte tijd”. “Nee,” sprak de man krachtig (ook hij leek me het type dat brieven schreef met nijdig ingehamerde uitroeptekens), “daar had je het over moeten hebben!”

Herkenning is inderdaad de crux. Je leest een boek, hebt het idee dat het speciaal voor jou is geschreven en ervaart daardoor onmiddellijk een hechte band met de schrijver, waardoor het vanzelfsprekend is dat je hem brieven schrijft. Je kent elkaar immers. De langste handgeschreven brief kreeg ik voorafgaand aan een optreden overhandigd in een Belgisch plaatsje (Knokke of Dilbeek). De strekking: de man had mijn boek gelezen en bezwoer me ernstig: “Ik kan u helpen.”

Ik las de brief backstage, samen met Gerrit Komrij, die me leerde dat zulke brieven altijd in drie fasen komen. 1. Ik ben een groot bewonderaar van uw werk, etc etc. 2. Mag ik zo vriendelijk zijn eraan te herinneren dat u mijn laatste brief nog niet beantwoord hebt? “En fase drie is dan: meneer Komrij, u bent een ploert! En uw werk heb ik ook altijd ploerterig gevonden!”Ik borg het postpapier met watermerk op.

Vaag herinnerde ik me de eerdere brief waarop ik ‘taal noch teken’ liet horen. Die brief kwam vlak vóór de betreffende roman verscheen, waarvan de briefschrijver wilde weten: “Hoe verdedigbaar is de keuze van Venetië als locatie? Uw oratio pro domo zie ik gaarne tegemoet.”Dit omdat de afzender meende dat Gerard Reve ooit klaagde dat jonge schrijvers hun materiaal altijd “van ver haalden”, terwijl hun eigen straat al “vier Madame Bovary’s” zou opleveren.

Wat zou deze man met zo’n oratio pro domo willen? Gratis een handschriftje vangen en dat aan het Letterkundig Museum verpatsen? Enfin, als de man ondanks de vermeende spelfout dat boek gelezen heeft, weet hij dat het overgrote deel in een Nederlands provincieplaatsje speelt, in mijn eigen straat zogezegd, met, voorwaar, een meisjespersonage in wie mogelijk een moderne Bovary huist.Dat kan ik beter niet te hard zeggen.

Straks komt de briefschrijver nog op het idee dat ik naar aanleiding van zijn briefje die roman in de twee weken voor de publicatie volledig heb herschreven, zodat hij de rechtmatige eigenaar van mijn royalty’s is. Dan volgt dadelijk Fase Drie volgens Komrij’s systematiek. “Je tijd is om, ploert!”

2009-04-02T19:21:00.000+02:00

“De strijd in Afghanistan is niet president Obama’s oorlog, het is onze oorlog. Het is onze collectieve verantwoordelijkheid,” aldus NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer deze week.

Hoho! Weet De Hoop Scheffer niet dat de oorlog voorbij is? Heeft hij de e-mail uit het Witte Huis niet gelezen? Dan wist hij dat het voortaan om een ‘Overseas Contingency Operation’ gaat in plaats van de ‘War on Terror’.

In Den Haag zei Hillary Clinton dat het “vanzelf spreekt” die term niet meer te gebruiken. Bij zijn inaugurele speech, op 20 januari, zei Obama nog: “Our nation is at war, against a far-reaching network of violence and hatred.”

Twee maanden later is die oorlog voorbij.

War is over, if you want it.

Dat de naamsverandering gelijktijdig met de Haagse Afghanistantop kwam, lijkt me geen toeval. Clinton overspoelde ons landje met complimenten. Ja, de VS hadden zelfs de Nederlandse aanpak in Afghanistan overgenomen. Nu nemen ze daar onze eufemistische terminologie bij. Bij ons heette de oorlog tegen terrorisme immers altijd al een ‘wederopbouwmissie’.

Zoveel complimenten, daar moet iets achter zitten. Bijvoorbeeld dat de VS onze militairen graag nog wat langer in Afghanistan zien. O ja, beaamden alle verzamelde landen in Den Haag hijgerig, Nederland doet het fan-tas-tisch daar! En terwijl ze applaudisseerden dachten ze: godzijdank, wij niet!

Dat doet me denken aan een scène uit Asterix en Obelix, waarbij Romeinse vrijwilligers die tegen het dorpje van de Galliërs durven te vechten uit een rij naar voren moeten stappen. Iedereen doet één stap achteruit. En wie blijven er vooraan staan: Maxime Verhagen en Jan Peter Balkenende.

Toen Bush na 9/11 verklaarde: “These are not acts of terrorism, these are acts of war” wist hij het woedepotentieel van zijn onderdanen om te buigen tot een collectieve steun voor overzeese invallen. Om van ons oorlogssteun te krijgen is een andere retoriek nodig. Europeanen, en vooral Nederlanders, hebben geen masculiene spierballenmentaliteit, maar een feminien verantwoordelijkheidsgevoel.

Geen war dus, maar een contingency, een ‘onvoorziene gebeurtenis’. En wie kunnen daar beter mee omgaan dan de Nederlanders?

Religieus petroleum

2009-03-27T08:33:00.002+01:00

Religie leeft altijd op in crisistijd. In Den Bosch was er een ‘crisismis’ en deze week riepen Doekle Terpstra (voorzitter hbo-raad) en enkele medegelovigen op in NRC Handelsblad om ons te bezinnen op een van onze hoofdzonden, de hebzucht.

Dat klinkt grappig, maar is gevaarlijk. Moraal aan religie koppelen is even riskant als een barbecue met petroleum aanmaken. Het kan goed werken, maar er hoeft maar een vonkje verkeerd te springen en de boel vliegt in de fik.

Weinig mensen zullen bijvoorbeeld ontkennen dat het verbod op moorden en stelen zinvol is. De gevaren sluipen echter binnen zodra je zulke richtlijnen gaat zien als opgedragen door een bovennatuurlijke instantie. Net als met petroleum kan dat schijnbaar prima werken, totdat die bovennatuurlijke eisen zich gaan uitstrekken tot domeinen als vaccinatie of zelfs het doden van niet-gelovigen. Is het dan niet beter om direct in het begin al vraagtekens te plaatsen bij religieuze ethiek, bij petroleum als barbecuebrandstof?

Dat Terpstra en de zijnen pleiten voor ‘dienstbaarheid’ lijkt onschadelijk, zelfs een tikje aandoenlijk. De vlam slaat echter in de pan wanneer ze oproepen om allemaal naar “de balk in onze eigen ogen te kijken” - wij profiteerden namelijk allemáál van hoge rendementen. Hier gaat de religieuze ethiek voorbij aan feiten en redelijkheid. Je kunt argeloze consumenten niet als schuldig bestempelen omdat ze te hoge rendementen kregen aangeboden. Banken en toezichthouders hebben de verantwoordelijkheid en zij hebben gefaald. Terpstra’s religieuze redenering vertroebelt die feiten en duwt ons een volstrekt irrationeel en misplaatst zondegevoel door de strot.

Religieuze moraal is onnadenkend: de Geschriften zeggen het, dus is het zo. De Bijbel zegt ook dat wanneer iemand “doet wat slecht is in de ogen van de HEER” men deze moet “stenigen tot de dood erop volgt.” (Deut. 17). Een nog irrationelere variant van Doekle Terpstra kan hier de conclusie aan verbinden dat hij ING-topmannen moet omleggen, op grond van exact dezelfde ethiek.

Dit alles voorkom je door geloof van moraal te ontkoppelen. Laten we rationele aanmaakblokjes gebruiken, en niet het religieuze petroleum.

Belezen en Goedgekeurd

2009-03-26T13:52:00.002+01:00

http://www.deburen.eu/index.php?language=nl&p=multimedia&c=podcast&cid=1&id=215

Interview met Filip Joos en Piet Piryns in Passa Porta, Brussel. Nu te beluisteren op PodCast.

Boycot van eigen bodem

2009-03-22T20:36:00.002+01:00

[Column De Groene Amsterdammer]

‘Ik moet eerlijk zeggen dat ik de laatste tijd eigenlijk nauwelijks meer Nederlandse fictie lees.’ Die zin heb ik dit kalenderjaar al minstens drie keer horen uitspreken. Eén keer door een literatuurwetenschapper, één keer door een student, en eergisteren door een vrouw die me kwam interviewen voor een opinieweekblad.

Al die keren was niet alleen de woordkeuze exact dezelfde, maar ook de intonatie. Een uiterst interessante toonzetting, die er in slaagt zowel verontschuldiging als trots uit te drukken. Of misschien wel alleen het laatste, na een schijnbeweging van het eerste. Alsof ze zeggen: ‘Ik koop eigenlijk nauwelijks meer groente.’ En na een adempauze: ‘In de supermarkt. Ik haal het tegenwoordig allemaal op de biologische markt.’

Wat bezielt deze mensen? Waarom die als bekentenis vermomde boycot van boeken van eigen bodem? Ik tel vijf mogelijke motieven.

1. Het pragmatische. Buitenlandse romans die in vertaling zijn verschenen of in de oorspronkelijke taal in onze boekhandels verkrijgbaar zijn, zijn al door een selectiefilter gegaan. Natuurlijk verschijnen er ook in Frankrijk, Italië, Duits- of Engeland net zoveel dertien-in-een-dozijnromans als hier, maar op wat hier beschikbaar is, hebben allerlei kenners en handelsgezanten reeds hun keurmerk gedrukt. De Frankfurter Buchmesse als literaire biologische markt. Toch is dat onvoldoende reden om landgenoten ongelezen te laten. Een groot deel van hen is immers in vele talen vertaald, van kosmopolieten als Nooteboom en Grunberg tot plattelandskoningen als Siebelink en Bakker.

2. Het exotische. Een boek lezen is een reis maken en we gaan - in weerwil van wat staatssecretaris Heemskerk graag ziet - toch ook liever niet op een camping in de Veluwe staan. Wat je van ver haalt is lekker. En wat er in die Hollandse boekjes valt te lezen, dat maak ik in mijn eigen straat al mee. Dat klinkt al aannemelijker, maar wil er bij mij toch niet helemaal in. Want mijn god, wat wordt er toch veel gereisd door Nederlandse schrijvers! Alleen het Fonds voor de Letteren al deelt jaarlijks € 75.000 aan reisbeurzen uit. Bovendien vertrekken veel schrijvers zodra ze hun kans schoon zien naar het buitenland, zodat de boycotters met gerust hart uit een pallet zo breed als Van Dis, Komrij, Grunberg, Meijsing en De Winter kunnen putten. Bovendien is België ook nog altijd in alle opzichten buitenland.

3. (We schuiven langzaam op naar de minder nobele regionen). Het snobistische. Een boek lezen is in dit geval zoiets als een pak of handtas dragen, en daarvoor ga je ook niet naar de Hema. Vul je boekenkast met Nobelprijswinnaars, antieke folianten en Japanse prenten en men zal weten wie je bent, een wereldburger. Cachet, savoir-vivre, la dolce vita, life style, Aufschwung, saudade, Sturm und Drang, joyeus, Spielerei: is het toeval dat al deze woorden volstrekt onvertaalbaar zijn in het Nederlands? Mogelijk is dit type snobisme ook een reactie op nationalistische tendensen onder het plebs. De groep die altijd al potjes pindakaas mee op vakantie nam, stemt nu op Wilders en Trots op Nederland. Wie tot de intellectuele elite wil behoren, kan daarom het beste al het Nederlandse maar afzweren. Zelfs Murakami leest men veiligheidshalve in Engelse vertaling. Deze groep is doorgaans te herkennen aan planken met verzamelde werken in verzamelcassettes. Alle delen Proust. Plato compleet. Zoals je een opzichtige Rolex draagt.

4. Het vooringenomen. Sommige verzamelaars hebben wél bij De Slegte het boxje verzameld werk van Reve gehaald, of bij de Selexyz de complete grafkist Couperus. Nederlanders, maar in acceptabel gemummificeerde vorm. ‘Bij mij is het allemaal opgehouden bij Reve.’ Opvallend aan deze types is dat ze sinds De Avonden ook nooit meer gelachen hebben. Ze zijn zelf al een beetje gemummificeerd. Laat ze maar lekker versterven, met hun Nescio.

5. (Nu we toch op die toer bezig zijn). Het huichelachtige. In Engeland is een onderzoek gedaan waaruit blijkt dat 65 procent van de Britten wel eens liegt dat ze een boek gelezen hebben. Dit gebeurt vooral bij Orwells 1984 en Joyces Ulysses. Ongelezen exemplaren verminken ze met ezelsoren en vouwen. Mensen die ‘eigenlijk nauwelijks meer Nederlandse fictie lezen’ kunnen weleens eenzelfde huichelachtigheid bezitten. Stiekem Saskia Noort op het nachtkastje hebben liggen en die snel verwisselen voor een Coetzeetje als er visite komt. Het zou wel eens waar kunnen zijn. Vraag je immers door, dan vertellen de boycotters doorgaans dat schrijver A ‘altijd hetzelfde trucje doet’, B ‘altijd zo gewichtig is’, en C ‘altijd zo oeverloos’. Altijd. Dus men leest het toch, en zelfs volledig? Altijd: dat woordje verraadt veel.

Bijvoorbeeld dat ze snobistisch, vooringenomen of huichelachtig zijn.

Klaagkunstenaars

2009-03-22T20:28:00.002+01:00

Studenten die aan een kunstopleiding zijn afgestudeerd mopperen dat hun studie ze onvoldoende op de arbeidsmarkt heeft voorbereid. Ze zijn werkloos of verdienen te weinig. Dat staat in een brief van minister Plasterk aan de Tweede Kamer.

Ik zie de klagers voor me - formulieren en bezwaarschriften invullend in hun versingerichte ateliers - en om de een of andere reden kan ik me de jonge Salvador Dalí of Amadeo Modigliani onmogelijk in diezelfde positie voorstellen.

Aansluiting van het kunstonderwijs op de arbeidsmarkt is zoiets als aansluiting van het telefoonnetwerk op de waterleidingen. Kunst is immers geen baantje, geen cao-overeenkomst met vakantiegeld, pensioenopbouw en dertiende maand.

Mensen kunnen helemaal geen kunstenaar worden (zichzelf zo noemen is al verdacht), ze kunnen het hooguit blijken te zíjn. Kunstopleidingen hebben geen andere plicht dan zulke talenten te begeleiden, hun vaardigheden helpen te perfectioneren.

Plasterk vraagt de hbo-raad nu een ‘sectorplan’ op te stellen, en de ‘brancheverenigingen en sectorinstituten’ moeten nauwer gaan samenwerken met het ‘kunstvakonderwijs’. Allemaal omwille van die voor kunstenaars irrelevante ‘arbeidsmarkt’.

Wat willen minister en klaagkunstenaars? Curricula als ‘kunst en ondernemerschap’ die de studenten klaarstomen als kleine Damien Hirstjes-in-de-dop, om in maatkostuums met attachékoffertjes hun flauwekul te slijten aan vermogende onnozelaars?

Begrijp me niet verkeerd: ik pleit niet voor de romantische kolder dat kunstenaars ‘in armoede’ en ‘buiten de maatschappij’ moeten leven, maar er ligt een breed schermerland tussen de bohemien en de snoeiharde zakenman-kunstenaar.

Kunst is geen baan, het is een leven. Buiten de bebaande arbeidspaden slijpt ze een eigen bedding uit, die zich volstrekt niet laat voorspellen. Een kunstacademie kan alleen formeel ‘beroepsopleiding’ zijn.

Toch heb ik, geachte heer Plasterk, goed nieuws voor u. Er is namelijk een andere oplossing, die in alle opzichten beter en eenvoudiger is. Maak geen sectorplannen, maar stap af van de financiering van kunstopleidingen op basis van instroomcijfers. Daarmee ga je tegen dat kunstacademies om hun hoofd boven water te houden noodgedwongen teveel studenten aannemen.

Tel uit uw winst: strengere selectie, sterkere kunstenaars. En nadien veel minder mopperaars rond uw subsidiepot.

Shortlist Gouden Uil

2009-03-16T13:14:00.003+01:00

Pia de Jong - Lange dagen - Prometheus
Jan Van Loy - De heining - Nieuw Amsterdam
P.F. Thomése - Nergensman – Contact
Robert Vuijsje - Alleen maar nette mensen - Nijgh & Van Ditmar
Christiaan Weijts - Via Cappello 23 - De Arbeiderspers

Voorts is het aardig om te melden dat het adres in de titel van laatstgenoemde roman te huur is als trouwlocatie, zo meldt o.a. NRC Handelsblad vandaag.